Akkamnu akka ta'u

Akka guyyaa saalaa fi itti aanee hin arginee fi galaxiin tokko malee, kan akka Galaksii Kaalkii, kan hin beekne ta’uu isaa beekuu dandeessa. Akkasumas, yoo ta’e, kan itti fufuu fi kan itti fufe, kan itti fufe, kan itti fufe, kan itti fufe, kan itti fufe, kan itti fufe, kan itti fufe. Akkasumas, kan armaan gadii

Dhugumatti, kan isaan hin argine, wanti isaan hin argines, kan isaan hin argines.

Akkaataa

Akkasumas, guyyaa tokkotti salaata nuuf haa salaatu. Dhukkubni caala kaa’i keessanii kan ta’e ballii 12,742 km laafaa dha. Dhugaan kun guyyaa tokkotti wareegama fi bara tokkoof wareegama itti godhaa.

Namoonni baay’een akka jedhanitti, Naannoon keenya kan guddaa ta’e yoo ta’e, Diinaa miliyoona 1.3 keessaa akka hin baane ni yaadatama. Inni baay’ee guddaadha akka masaa hamma tokko kan itti wareegamu qabu: dachii, loonii, dachii-qabeenya, astirooidiifi komeetota. Akkasumas, taayitaa fi wanta hundaa kan qabame gara garaa isaa Sistiimii saalaa.

Akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, akkasumas, Play dhiquun, daawwii galaana jijjirama. Akkasumas, yoo taayitaa tokko akka taayitaa biraa itti deebi’u, kan taayitaa kana keessatti akka hin hirmaanne gochuun ni danda’ama.

• Mercury guyyaa 88 fudhata.
• Dhugaa waggaa tokko dura.
• Neptuun, dachii kan hin ta’in, waggaa 165 fudhata.

Sistiimii Naannoo keenya tokko ta’a milliyoona sistiiwwan ittisa xiyyaara keessaa tokko keessatti xiyyaarota guddaan kan jedhamu Wayya Qilxaa. Akka guyyaa tokkotti, yeroon isaa cimaan guddaan, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa nurratti nuyis ni mul’ata. Dhugumatti, xiyyaarri tokko malee kan hin argine Isaati.

Fakkaata

Jaalalaa keessatti baay’ee guddaadha akka kilomeetirni nama hin yaadamne ta’uuf, kan jedhu astronomoonni ruulaawwan guddaan fayyadamu.

Oduu astronomii (au) yoo ta’u, garagalchiinsi isaa kan ka’e garagalaan gidduu Dhukkubaa fi Naannoo. Bara 2012 irraa eegalee, wal’aansuun isaa: 149,597,870,700 m, ykn 149.6 miliyoonni kiiloomeetira. Kana waliin, sistiimii taayitaa sammuu akka tarreef ni danda’ama:

Addunyaa	Average distance from the Sun
Marsa	0.39 or
Dhugaa	1.00 or
Yupiter	5.2 au
Naannoo	30.1 au

Waati-nuura yeroo nuura akka gara jaarraatti deebi’u barbaachisa. Nuuralguun 299,792 km sekondii tokkotti jijjirama, kan jedhu:

yeroo = garagalchiinsa ÷ jaalala nuura

Akka 1 au: 149,597,871 km ÷ 299,792 km/s ≈ 499 s, ykn 8 daqiiqaa 19 sekondii. Kanaafu, Rabbiin subhaanahu wa ta’aalaa guyyaa tokko keessatti guyyaa tokkotti adabbii isatti geessisaa jira. Haalli guyyaan Nepitaanii ga’uu isaa sa’aatii afurii oliif fudhata.

Yaadannoo-qabeenya kan ta’e garagalchiinsi qabeenya bara tokko keessatti: 9.46 triliyon km, ykn 63,241 AU. Proksiima Kentaawiri, ittii fuutee Naannoo Taayitaa, gara waggaa 4.2 ofitti jira. Jireenya Galaksii Kiimikaa waggaa 100,000 ta’a.

Maastar

Au’n kan itti fayyadame kaa’ame: kun kan ibsame akka konstantii garagalchuu Gaussii, kan duraa isaa immoo metiraati. Radar ranging of Venus and spacecraft tracking in the late twentieth century pinned it down to a few metres. Bara 2012, Itti gaafatamummaa Astronomiyaa Addunyaa (IAU) akka tokkootti itti fufe (Resolution B2), kan jedhuun au har’a yookin tokko qofa, akka meetereetti.

Kan nuti har’a sirreessa guddaan nuuf miiratame parameetirii graapiitikii taayitaa, GM☉ = 1.32712440041 × 10²⁰ m³ s⁻², kan ka’e gara jijjiirama planeettotaa fi wayita gara galaanaatti deebi’u. Akkasumas, walfakkaatuun G × M ni beekama akka gaariitti akka hin tahin G ykn M qofa, sababii G tokko ta’ee kan isa duraan hin beekne ta’uu isaa. Kanaafuu, miikaanikii orbiitii μ = GM waliin hojiirra oola, akkasiis yoo argee tapha Navigator keessatti.

Akkasumas,

1. Jarrii Dhuumaa galatti hin jiru. Orbit Dhuumaa galatti egaa-barruu 0.0167 qaba,kanneen jaarri isaa gara Nageenyaatti yoo ta’u 147.1 miliyoona kiiloo (bara Jannaayoosi, perihelion) hanga 152.1 miiyoona kiiloo (bara July, aphelion). Haalli yeroon kun hin ta’u: Bitootessaan guyyaa ji’a bara baraa ta’a. Sababa dhabtaaf kan itti gaafatamu yoo ta’e, barreeffamni kun akkasitti ibsama:
2. Waati-dhabbii nuuraatu ga’ee injiinirii dhabaadha. Akkaandiin raadiyoo akka rover irratti Maariyaas itti fufetti yeroo 3 fi 22 gidduutti duraa jira, kan hundaa’e bakka planeettonni lamaan jiran yoo ta’u. Intarneetii gara garaa kan hin jirreef akka inni ofii isaa hojjechuu danda’u qaba.