Ààyè wa nínú àwọn ìṣàfarawé

Àkọlé yìí tì kọ́ nípa àwọn ìṣàmúlò-ètò Local Solar System Foundation àti láti lè fi pamọ́ sí ẹnití o fẹ́. Ò ní ìmọ̀ràn nínú àkọlé yìí?

Àwọn àgbèwọlé

Ṣí ojú-ìwé ìtàn

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Àwọn ààyè-ìwé fún gbogbo wọn níbì tí o tì wà lórí, tí a fi ṣẹ̀dà láti NASA Àwọn ìṣàmúlò-ètò JPL. Tẹ àwòrán ki o si mú àkókò lọ, láti jẹ́ pé o lè wòye àwọn ààyè-iṣẹ́ tí wọ́n ń kù Ojú-oorun: bi ààyè-iṣẹ́ bá jú Ojú-oorun lọ, nígbà tí o bá gbé lọ, o ní rọ́ọ̀nù jú. Tẹ̀ ojú-aye kan fún líǹkì síì ki o si wòye àwọn ààyè-iṣẹ́ náà.

Wá yìí

Àwọn ààyè-iṣẹ́

Ìjánu-ìṣàmúlò-ètò

Ìṣàmúlò-ètò

Àwọn ààyè-iṣẹ́

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò Àwọn àmì-ìwé Àwọn ààyè-iṣẹ́ Àwọn ààyè-iṣẹ́ Ààyè-iṣẹ́ àwọn ìṣàfihàn

Ìkédè ìṣàfarawé: àwọn ààyè-ìwọ̀n tí a kọ̀ nípa pílánetì tí wọ́n jẹ́ jú bí wọn ṣe jẹ́ nínú àwọn ìpelè lọ́wọ́lọ́wọ́, láti mú àwọn áyàyè-ìwọ̀n gbogbò hàn lórí ojú-ẹ̀yàn kan. Sún sí ìkédè òótọ́ láti wòye àwọn ààyè-ìwọ̀n àwọn ààyè-ìwọ̀n.

Bii o ṣe le lo

Wòró lọ́wọ́lọ́wọ́: Lọ láti yi ojú kọ̀ǹpútà padà. Lọ, tẹ̀tẹ̀ tàbí lo àwọn bọ́tìnì + àti - láti wúnràn.
Yan ìwọ̀n: Tẹ̀ tàbí tẹ̀ ní pánẹ́ẹ̀lì láti lọ síì àti ìròyìn rẹ̀. O lè ri i pé o tí kù jú Ojú-oorun náà lọ, àti pé o tí kù jú ìrànwọ́ lọ. Bọ́tìnì àwọn ápúlẹ́ẹ̀tì ń yipada láti pánẹ́ẹ̀lì sí pánẹ́ẹ̀lì; Escape tàbí bọ́tìnì nínú oké náà ń padà sí gbogbo etó.
Àwọn àkóónú: Àwọn ààyè-iṣẹ́ ìṣàfarawe-ètò nínú àkókò tí a yàn. Yan àwọn ìtàn fún àwọn ààyè-iṣẹ́, tàbí lágbára ìsẹ̀ nínú àwọn àmì-ìwé tí o wa ní pàtó. Ń bá ọ wọlé sí ọjọ́ yìí.
Ìṣàmúlò-ètò: Àwọn ààyè-iṣẹ́ nínú ìṣàfihàn kò lè ṣàfihàn àwọn ààyè-iṣẹ́ náà nínú ìpéjúwé òótọ́. Ìpéjúwè tó lè kà ń fálù àwọn áyàlẹ̀ náà láti fi àwọn ìpéjùwè náà pamọ́; ìpéjùwè òótọ́ sítòò fi àwọn ààyè-iṣẹ́ náà hàn bí a tì jẹ́.

Àwọn ìṣàfarawé àwọn ojú-ayé meji

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

	Àgbáyé	Òrùn

Àtòjọ-ẹ̀yàn ààyè-iṣẹ́ (ọ̀fẹ́ ìṣàfarawé kọ́kọ́)

2026-11-12
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Àwọn ààyè-iṣẹ́	Àwọn ààyè-iṣẹ́	Àwọn ààyè-iṣẹ́
Mẹ́rkúríù	0.3095 tabi	2 ìṣ 34 ìṣ àáy	93°
Àgùàlà	0.7216 tabi	6 ìṣ 0 ìṣ àáy	61.9°
Àgbáyé	0.9898 tabi	8 ìṣ 14 ìṣ àáy	50.1°
Mársì	1.607 tabi	13 ìṣ 22 ìṣ àáy	106°
Júpítérì	5.318 tabi	44 ìṣ 14 ìṣ àáy	135°
Sátúrnù	9.422 tabi	1 wkt 18 ìṣ	12.3°
Úránù	19.43 tabi	2 wkt 42 ìṣ	63.1°
Nẹ́ptúnù	29.88 tabi	4 wkt 8 ìṣ	2.9°

Awọn ipo ti awọn planets lo JPL's approximate formulae, to tọ si nipa diẹ ninu awọn arcminutes laarin 3000 BC ati 3000 AD.

Wò lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú aagó tí o bá lè rí àwọn ìṣàfarawé rẹ̀ nípa ojú rẹ̀, gbogbo àwọn ààyè-iṣẹ́ tí o lè rì nínú galaxisi kan, Ojú-ìgbàn. O ti n bọ́ ní pàtó àwọn ẹ̀yàn pẹ̀lú ayẹ̀wò, tí o tí wọ́n lọ́wọ́ kọ̀ọ̀kan nínú awọn ọ̀dọ́láàrẹ̀. Àkọlé yìí náà ń sọ nípa àwọn ààyè-iṣẹ́ yìí.

Gbogbo aye ti a sunmọ lati 1.5 milionu kilomita lọpọlọpọ. — Ile wa, ti a fọtò kọ́ nípa kamẹra EPIC NASÀ nínú ìrìn-àìmọ̀ DSCOVR. Credit: NASA

Àwọn àwòrán

Wo

Wa ni ita ni ọjọ kan ti o han gbangba. Ojú ilẹ̀ nínú́ ìrìn rẹ̀ ní apá kan tí o jẹ́ ẹ̀rọ-ìwọ̀n 12,742 km. Ojú kọ̀ǹpútà náà, ilẹ̀, ti n bọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ ni gbogbo ọjọ́ kan, ti o si wọ́n lọ́wọ́lọ́wọ́ ni gbogbo odun kan.

Oju-ọjọ jẹ nla pupọ pe o fẹrẹ to 1.3 milionu awọn aye yoo wa ninu rẹ. O jẹ́ nlà jú ki o si ní gbogbo ohun ti ó ń lọ nípa: awọn ojú-aye, awọn oṣupa, awọn ojú-aye-igun, awọn asiko atí awọn kometi. Ni apapọ, Oju-ọjọ ati ohun gbogbo ti a tọju nipasẹ iwuwo rẹ jẹ awọn eto oju-ọjọ.

Nínú àwọn ìṣàmúlò-ètò tí a fi pamọ́ ní oke, àwọn àyọkà àwọ̀yé nínú ọ̀run ní. Tẹ Dẹ̀ ki o wo àwọn ìtàn tí wọ́n ń gbe. Àwọn ààyè-ìwé tí o bá jẹ́ ìsàlẹ̀-ilà láti inú Ojú-oorun, nípa ìrànwọ́ rẹ̀ lórí:

Mercury gba ọjọ 88.
Ọ̀run gba ọdun kan.
Neptune, planet ti o gun ju, gba to 165 odun.

Àwọn ààyè-iṣẹ́ wa ní ọkan ninu àwọn ìtàn-ọ̀run-ìṣàmúlò-ètò tí a fi pamọ́ sínú àwọn ààyè-iṣẹ́ mìíràn nínú àwọn ààyè-iṣẹ́ nlà kan ti a pe ní Milky Way. Nínú aagò tí o jẹ́ buburu, o lè rí i ní bi àwọn ẹ̀yàn ìwọ̀n tí kò ní ojú. Gbogbo àwọn ìtàtì tí o lè rì láti inú ojú rẹ̀ ní a fi pamọ́ sí i.

Àwọn ààyè-iṣẹ́

Iwọn ibuso ni afẹfẹ jẹ nla pupọ pe awọn kilomita di aiṣedeede, nitorinaa awọn astronomers lo awọn rulers ti o tobi julọ.

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Ó jẹ́ ìpele àwọn ìjàlẹ̀-ilà tí a fi pamọ́ láti inú ojú-aye náà. Ni ọdun 2012, o ni iye to tọ: 149,597,870,700 mita, nipa 149.6 milionu kilomita. Nípa rẹ̀, ìṣàmúlò-ètò ojú-aye náà dí àwọ̀n láti fi àwòrán pamọ́:

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	Àwọn ààyè-iṣẹ́
Mercury	0.39 tabi
Àwọn Ìṣàmúlò-ètò	1.00 tabi
Jupiter	5.2 tabi
Àwọn ààyè-iṣẹ́	30.1 tabi

Ìyàn-ìwọ́lútà ní àkókò tí ìwọ́lútà náà fẹ́ láti wẹ́ ìjánu-ìró. Àwọ̀ tí n gbè ní àwọn 299,792 km nínú ìṣísẹ̀ kan, bẹ́ẹ̀:

àkókò = ìjánu-ìrò ÷ ìrànwọ́ ọ̀run

Fun 1 au: 149,597,871 km ÷ 299,792 km/s ≈ 499 s, tabi 8 iṣẹju 19 sekondi. Tí o bà wò Ojú-oorun (kò jẹ́ láti inú, o lè pa ojú rẹ̀), o lè rí ìwọ̀n tí a tì fi kùrò lọ́wọ́lọ́wọ́ nínú àwọn mìíràn. O le gba aago mẹrin lati de Neptune.

Ayo-odun ni aago ti o wa laarin odun kan: nipa 9.46 triliọnu kilomita, tabi 63,241 au. Oju-ọjọ ti o dara julọ ni Sun, Proxima Centauri, jẹ nipa 4.2 ọdun ina kuro. Oju-ilẹ Milky Way jẹ to 100,000 ọdun ina.

Àwọn àyọkà ìṣàmúlò-ètò

A lo àkókò àti ìgbàgbó̀ láti ṣe àyípadà: a sọ ó nípa nípa ikú-ikú Gaussian, bẹ́ẹ̀ ni o ti jẹ́ pé o ti jẹ́ ohun tí àwọn onímọ́ astronomy fi fẹ́. Iwọn ti o pọju ti Venus ati awọn ọkọ oju-omi ni opin ọrundun kẹrinla ti ṣe ibajẹ rẹ si awọn mita diẹ. Ni ọdun 2012, International Astronomical Union ṣe iṣeto nọmba kan (Resolution B2), nitorinaa au ni bayii jẹ kọnputa kan, bii mita.

Ohun ti a ṣe iṣiro ni otitọ ni ọjọ yii ni paramita iwuwo oju-ọjọ, GM☉ = 1.32712440041 × 10²⁰ m³ s⁻², lati awọn iṣe ti awọn aye ati awọn ọkọ ayọkẹlẹ ina. A mọ pe ohun-ini G × M dara ju G tabi M lọ, nitori pe G jẹ ọkan ninu awọn ayipada ti o kere julọ ti a mọ ni fiimu. Ninu awọn eto ti o wa ni ayika, a le rii pe awọn igbimọ ti o yatọ si awọn ọna ṣiṣe ti o wa ni ayika.

Àwọn ìṣàmúlò-ètò meji:

Àwọn ààyè-iṣẹ́ Oju-ọjọ ti ilẹ ni iyatọ ti o fẹrẹ to 0.0167, nitorinaa ibiti o wa lati Sun bẹrẹ lati awọn kilomita miliọnu 147.1 (ni ibẹrẹ Oṣu Kẹsan, perihelion) si awọn kilomita miliọnu 152.1 (ni ibẹrẹ Oṣu Kẹwa, aphelion). Igbá tí a fi kò jẹ́ ni: Oṣù Kejìlá ni igba otutù ni àwọn ẹ̀yàn ariwa. Ìgbà tí ò wa nínú àkọlé Àwọn Oṣù.
Awọn iṣẹ́ ìṣàfarawékọ́ nínú àwọn ààyè-iṣẹ́. Àṣẹ rádiò sí rover tí wa nílè Mars gba laarin àwọn iṣẹ́jù 3 atí 22 ní ọna kan, dá lori ibi tí àwọn ojú-ayè meji náà bá wa nínú orbitì wọn. Àwọn àkọlé àwòrán Spacecraft far away must be able to act on their own.

Wá

Nínú àwọn ìṣàmúlò-ètò, ṣàtunkọ́ àwọn ààyè fún ọjọ́ ibí-kírẹ́sì rẹ̀ tókàn. Ìbò nípa tí Òkè kọ̀ǹpútà sí lórí? Lọ́wọ́lọ́wọ́, gbọ́ ìgbà tí Òkè kò bá jú Òrun lọ (nípa ìbẹrẹ Oṣù) ki o si ṣàyẹwo àwọn ìpelè nínú táàbù ìtalolobò.

Àwọn ààyè-iṣẹ́ ìsàlẹ̀-ilà

3 àwọn ìsàlẹ̀-ilà tó kù. Yan àwọ̀n láti wó tàbí o tí òótọ́.

Ìgbà wo nínú tí ojú-ìwọ̀n náà n gba láti dénà sí Pánẹ́ẹ̀lì?
1. A 8 àwọn ìṣísẹ̀
2. B 8 minutes 20 seconds
3. C 8 àwọn ìgójùtó
4. D 8 ọjọ
Fi àwọn ìṣàmúlò-ètò hàn
B. 8 minutes 20 seconds O wa ni ayika 149.6 million km lati Sun ati ina n rin irin ajo 299,792 km fun wakati kan, nitorinaa irin-ajo naa gba to iṣẹju 499.
Kini àwọn ìṣàmúlò-ètò astronomy kan (au)?
1. A Àwọn ààyè-iṣẹ́ ìṣàfarawe-ètò
2. B Ìjánu-ìró àwọn ìṣàfarawé àwọ̀ nínú odun kan
3. C Àwọn mìílì̀nù 149.6 km, nípa ìpele ààyè-iṣẹ́ ilẹ̀-oorun
4. D Àwọn ìpele
Fi àwọn ìṣàmúlò-ètò hàn
C. Àwọn mìílì̀nù 149.6 km, nípa ìpele ààyè-iṣẹ́ ilẹ̀-oorun Ni ọdun 2012, a ti sọ pe au jẹ deede bi 149,597,870,700 mita.
Àwọn ààyè-iṣẹ́ wo ní ìwọ̀n gbogbo àwọn àgbèkalẹ̀ ìṣàfarawe-ìṣàmúlò-ètò?
1. A Jupiter
2. B Àwọn ààyè-iṣẹ́
3. C Àwọn Ìṣàmúlò-ètò
4. D Àwọn ààyè-iṣẹ́
Fi àwọn ìṣàmúlò-ètò hàn
B. Àwọn ààyè-iṣẹ́ Oju-ọjọ jẹ to igba 1,000 ju Jupiter lọ ati igba 333,000 ju ilẹ lọ.

Àwọn àyọkà ìparí

Tí a yàn láti inú àwọn ìṣàfarawé-ìdáràn
Ka àkọlé
Tí a tì ṣe àwọn ìṣàfarawégbèsì
Tí a bá fi àwọn ìtàn pamọ́

Àwọn àkọlé àwòrán

Àwọn àkọlé nínú ìwé-ìwé yìí

Àwọn Ìṣàmúlò-ètò

Àkọlé yìí ní ìṣẹ̀dà CC BY-SA 4.0.

Àwọn ìrànwọ́ àti àkọlé lòòlù àwọn módè́ì tí a fi pamọ́ fún ìmọ̀. Kò yẹ ki wọn lò fún ìṣàfihàn, ìṣàmúlò-ètò àti àwọn ìṣẹ̀dá iṣẹ́. Àwọn ìwé-ẹ̀rì ní ọ̀fẹ̀ àti àwọn ààyè-iṣẹ́ kò ní ìgbà gbà. Ka àwọn ìṣàmúlò-ètò ìròyìn