وزەی شەپۆلی لافاو
مانگ لە ڕۆژێکدا دوو جار دەریا دەکێشێت بە ڕێگای کاناڵێکی بچوکەوە، لەسەر کاتژمێری دیاریکراوی چەند دەیەی داهاتوو. توربینەکانی ژێر ئاو دەتوانن ئەو کارەبایە بگۆڕن بۆ وزەی کارەبا. فیزیا زۆر خۆشەویست نییە؛ دەریا ناخۆشە، وە نرخەکەی هێشتا بەرزە.
Orbital Marine Power / S. Clark, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
زۆربەی وزەی کارەبای نوێ کراو پشت بە هەوا دەبەستێت. باری ئاوی ڕووبارەکان بەگوێرەی دەوری مانگ و جووڵانەوەی زەوی دیاری دەکرێت، بۆیە دەتوانرێت ژمارەکانی ئاوی ڕووبارەکان پێشتر بۆ چەند ساڵێک بڵاوبکرێنەوە. لە چەند کاناڵی بچوکدا، وەک پێنتلاند فیرث لەنێوان وڵاتی سکۆتلەندا و ئۆرکنی، ئەو جوڵەیە دەبێتە خێرایی 3 بۆ 5 مەتر لە چرکەیەکدا، خێراتر لەوەی کە زۆربەی خەڵک دەتوانن بڕۆن. تۆڕی کارەبای تێدا دابنێ و لەوێدا بنکەی وزەی خۆت هەیە کە دەتوانیت پێشبینی بەرهەمهێنانی بکەیت بۆ کاتژمێرێک بۆ ماوەیەکی سەد ساڵە
ئەم پەڕەیە هەمان یاسا دەگرێتە بەر وەک ئەوەی ئێمە لێکۆڵینەوە لە دیواری پاڵنەریەکەم: فیزیک، پاشان چییە کە ئامێرە ڕاستەقینەکان پێوانەیان کردووە، دواتریش چەندە تێدەچێت لە بەراوردکردن لەگەڵ ئەو ڕێژەیەی کە هەموو بیرۆکەیەک لەسەر بینایەک دەبێت بە سەر ببات، وەک پانێلی خۆر لەسەر سەقف. بە کورتی: **ڕێگای ئاوی لافاو کاردەکات، پێشبینی دەکرێت و پڕۆژە نوێیەکان هێشتا چەند جارێک زیاتر لە وزەی خۆر یان بازاڕەکانی با دەخەنە سەر. دەتوانرێت لە جزیرەکان و بەنداوەکانی دوورەوە سەربکەوێت کە وزەی کارەبایان گرانە، وە دەتوانێت ببێتە بەشێکی باشە و جێگیر بۆ هەندێک لە شەبکە کارەباییەکان ئەگەر نرخەکە بەردەوام بێت لە دابەزین. هیچ کات بەشێکی زۆری کارەبای جیهان ناگرێتە خۆ.
چیە
دوو ڕێگا هەیە بۆ دروستکردنی کارەبا لە لافاوەکان
ڕێژەی لافاو جیاوازی بەرزایی نێوان ئاوی بەرز و نزم بەکاردەهێنێت. ئاوی باراناوی یان ئاوی باراناوی (به ئینگلیزی: Rainwater) ئاوێکی باراناوی یاخود ئاوێکی باراناوی، ئاوێکه که له ڕووباریدا کۆکراوەتەوە و پاشان بۆ ناو ئاوی تر دهچێت. ئەوە پشتڕاست کراوە: لا ڕانس لە برتانیا لە ساڵی 1966ەوە کاردەکات، و دەریای سیهوا لە کۆریای باشور، 254 مێگاوات، لە ساڵی 2011دا کرایەوە. بەڵام بەنداوێک هەموو ئاوی ڕووباری دەگۆڕێت، وە زۆر کەم دروست کراوە. گەورەترین پێشنیاز لە ساڵانی رابردوودا، 320 مێگاوات لە دەریای سوانسیە لە ویلز، مۆڵەتی پلاندانانی لە ساڵی 2015 وەرگرت و لەلایەن حکومەتی بەریتانیاوە ڕەتکرایەوە لەسەر خەرجی لە ساڵی 2018.
ڕێگەی ئاوی لافاو، بابەتی ئەم لاپەڕەیە، توربینەکان دەخاتە ناو ڕووباری خۆیەوە، بێ ئەوەی بەردێک دابنێت. وەک تۆڕە باییەکانی ژێر ئاو دەچن، یان لەسەر پشتی دەریاکە دانراون یان لە ژێر قاپێکی ئاودا هەڵواسراون. ئەمەش وادەکات کە زۆر بە ئاسانی لە ژینگە بگۆڕێن و زۆر بچوک بن لە کێشدا ، یەک ئامێر لە کاتی خۆیدا ، لەبەرئەوەیە کە نزیکەی هەموو گەشەکردنی ئێستا ئاوی ڕووبارەکانە

چۆن کاردەکات
بۆچی لافاوەکان پێشبینی دەکرێن. زهوی و مانگ دوو ڕووی جیاوازیان هەیە، ڕووی خۆر (ئاو)ی لێ دێت و ڕووی مانگ (ئهو) ئاوهی لێ دێت. کێشی مانگ لە هەر 12 کاتژمێر و 25 خولەكدا دووبارە دەبێتەوە. خۆر خۆی جلێکی بچوکتر بۆ خۆی زیاد دەکات. کاتێک خۆر و مانگ کۆدهبنهوه، کاتێک مانگی نوێ و مانگی تهواو دهبن، ئهوان دووکیان بههێز دهبن باران و بەفردوای هەفتەیەک بە شێوەی کەمێک لەکار دەکێشرێن باران و بەفر. ماوەی مانگەکانیش 14.8 ڕۆژە. هەریەک لەم ڕێژەیانە زانستی ئەستێرەکانە، بۆیە ئێستا لە شوێنێکی دیاریکراودا دەتوانرێت پێشبینی بکرێت بۆ چەند دەیەی داهاتوو.
هێزی لە بارستاییدا. بەتەواوەتی وەک بۆ با، هێزی تێپەڕینی لەڕێگەی ناوچەی A ەوە P = ½ ρ A v³ە، کە ρ کێشی ئاوەکە و v خێراییەکەیە. توربینەکە بەشێکی لە خۆی دەپارێزێت، کە کۆدی هێز Cp یە. ئاوی دەریا 1025 کیلۆگرام بۆ هەر مەتری سێجا، هەوا نزیکەی 1.2 بۆیە هەرچەندە شەپۆلەکان سستن، بەڵام ڕێژەی توانەوە زیاتر لە پێوانەکردنیان بۆ دەکاتەوە: لە 3 m/s یەک مێتر چوارگۆشە شەپۆل 13.8 kW هەڵدەگرێت، لە کاتێکدا هەمان میتر چوارگۆشەیەکی بایەکی بەهێزی 12 m/s 1.1 کیلۆوات هەڵدەگرێت. لەبەرئەوەیە کە 18 مەتر لە ڕۆتێری گەڕانەوەدا 1.5 مێگاوات دروست دەکات، هەمان ئەوەندەی چوارجار زیاتر لە ڕۆتەری با.
سێگۆشە هەر دوو ڕێگا کاردەکات. لەبەرئەوەی هێز لەگەڵ سێگۆشەی خێراییدا دەڕوات ، کارەبایەک کە نیوەی خۆی دەداتێ هەشتەمی هێزی دەدات . ئاوی ڕووبارەکان لە ڕۆژێکدا دوو جار بەرز دەبێتەوە و دادەبەزێت و هەر دوو هەفتە جارێک لە نێوان سەرچاوەکاندا دەگۆڕێت، بۆیە توربینێکی گەورە بۆ دەستگرتن بە خێراترین سەرچاوەکانی ئاوی ڕووبارەکان زۆرجار بێکار دەبێت بۆیە نەخشەسازان خێرایی دیاریکراوزۆرجار لە نێوان 2.5 بۆ 3 م/س، کە زیاتر لە توربینەکە هێزی زیادە دەبەخشێت. ڕوونکردنەوەکە لە سەرەوەدا گرێبەستەکە نیشان دەدات: خێرایی کەمتر توانای زیاتری هەیە (کاتێکی زیاتر بە بەرهەمهێنانی تەواو) بەڵام ماشینێکی بچوک.
چەندە کاناڵێک دەتوانێت بداتەوە. کاناڵێک ڕووباری بێکۆتا نییە لە وزەوە تۆربینە ئاوەکان خێرا دەکەن کە وزەیان لێ وەردەگرن، وە ئەوەندەیان هەیە کە ڕێگاکە دابخەن بۆیە لافاو ڕێگەیەکی تر دەدۆزێتەوە گاریت و کامینس نیشانیان دا کە زۆرترین وزەی کە کاناڵێک دەتوانێت بە ڕێژەیی دەریبهێنێت نزیکەی 20 to 24% of the peak pressure head from one end to the other times the peak flow یە، زۆربەی کات زۆر کەمترە لە وزەی جوڵە کە لە ڕێگەی بچوکترین خاڵیەوە دەڕوات (Garrett and Cummins, 2005). توربینێک لە کاناڵێکدا دەتوانێت سنووری ئاوی کراوەی بەتز بشکێنێت کە ٪59.3ە، چونکە دیوارەکانی کاناڵەکە ئاو دەگرن، بەڵام هەندێک لەو قازانجانە دووبارە لەدەست دەدەن کاتێک کە ئاوی خێرا و ئاڵۆز تێکەڵ دەبن لە پشتەوە (گاڕێت و کامینس، 2007).

سنوورەکان: تیۆری و کرداری
هەموو جیهان. 3.7 تریۆات لەدەست دەدەن بەهۆی تێکچوونەوە، نزیکەی چواردەهەمی ئەو کارەبایەی کە لە دەریای قووڵدا هەیە و ئەوەی ماوەتەوەش لە دەریاچە و بەنداوەکانی کەم ئاودائەگبێرت و ڕێ، 2000). ئەوە زۆرە لە نزیکەی 3.4 تی ئێڤ بەکارهێنانی کارەبای جیهان بەڵام بە نزیکەیی هیچیان بە خێرایی پێویست ناڕۆن، بە شێوەیەکی باش نزیک دەبنەوە لە بەنداوەکان، لە ئاوێکی کەمەوە کە بتوانێت دروست بکرێت تەنها چەند شوێنێک لە جیهاندا کە خێرایی ئاویان زیاترە لە 2 بۆ 2.5 مەتر لە چرکە: باکوری سکواڵد، دورگەی کاناڵی و بریتانی، دەریای فەندی لە کانادا، بەشێکی کۆریا، چین، ژاپۆن و ئیندونیزیا.
وێنەی نەتەوەیی ڕاستەقینە. بۆ بەریتانیا و کەنارەکانی کانال، کە هەندێک لە باشترین شوێنەکان لە جیهاندا هەیە، لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی 2021 پشتگیریی سەرچاوەیەکی کرداریی کرد 34 TWh ساڵێک، نزیکەی %11ی پێویستی کارەبای ئێستای بریتانیالە نزیکەی 11.5 گیگاوات بۆ 2050کۆل و هاوبەشەکانی، 2021). For most countries the figure is close to zero.
دەریاکە خۆی سنووری کرداری بریتییە لە ئەندازیاری و پارە:
- زۆر کێشی ئاو مانای ئەوە دەگەیەنێت کە ڕۆتێری لافاو هێزێکی زۆر زیاتر هەست پێدەکات لە روتەرێکی با بە هەمان قەبارەی، وە کاناڵەکانی لافاو تێکەڵن. . تیشکەکان، بەستەرەکان و بەندەکان دەبێت بۆ 20 ساڵ بژین
- پەڕەی دەستکاریکردن شوفێرەکان و کەشتیەکان دەتوانن تەنها لە ئاوی سارد کاربکەن، لە کاتی کەمی ئاودا لەنێوان لافاو و شەپۆلەکاندا، وە لە کاتێکی ئارام. کەشتیە تایبەتەکان گرانن بۆ ئەوەی ڕۆژانە کراون. دیزاینی هەڵمژین وەک ئۆربیتاڵی O2 کە دەتوانێت ڕۆتۆرە لە ئاوەکە بەرزبکاتەوە، بۆ کەمکردنەوەی ئەم تێچووە دروست کراون.
- .پڕکانەوەی و پیسبوون ئاوی شیرین، گەشەی دەریایی و پاشماوە هێرش دەکەنە سەر هەموو شتێک.
- گرید. باشترین شوێنەکان لە کەناری دوورن، دوورن لە داواکاری و پەیوەندیی بەهێزی گرید.

پڕۆژەی ڕاستەقینە، پێوانەکراوە
| پڕۆژە | لە کوێ | _پێوانە | _دۆخ | چی پێوراوه یان ڕاگەیەنراوە |
|---|---|---|---|---|
| فاز 1ی مێیجێن | ئینەر سوند، پێنتلاند فیرث، سکواڵد | 4 × 1.5 مێگاوات، 18 میتر | لە ساڵی 2016 تاوەکو 2018 کاردەکات | 13.8 GWh لە ساڵی 2019 (% 26 هۆکاری توانای بەرهەمهێنان)؛ 50 GWh لە سەرەتای ساڵی 2023؛ نزیکەی 59 MW زیاتر بە نرخی دڵنیا بۆ ساڵی 2027 تا 2029 (MeyGen) |
| Orbital O2 | . فۆڵ ئۆف وارنیس، ئۆرکنی (EMEC) | 2 مێگاوات، دوو خولەک 20 مەتر لەسەر 72 مەتر | ژوئیەی پەیوەندیدار بە بەستەری شەبکە 2021 | . بۆ ئەوەی بتوانێت پێداویستی ساڵانەی نزیکەی 2000 ماڵی بریتانیا دابین بکات؛ ماشينەكانی تری ئۆ2-ش كۆنتراكتی بریتانیایان هەیە (Orbital Marine Power). ئێمە هیچ تۆمارێكی بڵاونەكراوەی تەواومان نەبینیوە لەسەر بەرهەمهێنانی ساڵانەی پێوانەکراو |
| هەوڵێکی نوێ بۆ کێشانی شەتلاند | بلومال ساوند، شیتلاند | 6 × 100 کیلۆوات لە بەرزترین ئاستیدا | یەکەمین توربین 2016؛ سێ کۆنترین لابرا 2023 | 469 مێگاوات کاتژمێر لە زیاتر لە 14,000 کاتژمێر کارکردنی تا مانگی دسمبری ساڵی 2020؛ دواتر دیزاینێکی ڕاستەوخۆ بۆ ڕاکێشان بە نزیکەی سێیەم کەمکردنەوەی نرخی توربین (Nova Innovation) |
| سی جین | سترانگفۆرد لۆخ، ئێرلەندا | 1.2 مێگاوات، دوو ڕۆتێر لەسەر یەک کۆڵان | 2008, لەکاتی ڕاگرتنی | یەکەمین میگاوات-پێوانەکردنی گەڕانەوەی شەپۆلی گەڕانەوە بۆ بەدەستهێنانی هێزی تەواو لەسەر گرەوی، لە مانگی دسمبری 2008 (ژمێرەی شەپۆلی گەڕانەوە) |
| لا ڕانس (ناوچەی لافاو، بۆ ناوبەستەری | برێنتان، فەرەنسا | بەنداوی 240 مێگاوات | لە ساڵی 1966ەوە | نزیکەی 540 گیگاوات کاتژمێر لە ساڵێکدا، ڕێژەی توانای بەرهەمهێنان %26؛ دروستکراوە بە نزیکەی 340 دۆلار بۆ هەر کیلۆواتێک لە پارەی ساڵی 2012 (IRENA, 2014) |
| دەریاچەی سیهوا (ناوچەی لافاو) | کیۆنگگی، کۆریای باشور | 254 مێگاوات | لە ساڵی 2011ەوە | 552 گیگاوات کاتژمێر لە ساڵێکدا؛ بەهاکەی نزیکەی 560 ملیۆن دۆلار بووە، دروستکراوە لە دیوارێکی دەریاییدا کە ئێستا هەیە (Sihwa Lake) |
دوو خوێندنەوەی ڕاستەقینە لەم نوسراوەدا یەکەم، تەکنەلۆژیا کاردەکات: بۆ چەند ساڵێک لە هەندێک لە توندترین ئاوەکانی ئەوروپادا کاریان کردووە و دە هەزار گیگاوات کاتژمێریان ناردووە بۆ شەبەکە. دووەم، ئەرزەکانی سەرەتایی کەمتر لە چاوەڕێکراون بەرهەمهێنراون. پێشبینی دەکرێت کە یەکەمین ئاڕشەکان بگەنە ڕێژەی توانای 35 بۆ 42% (Ocean Energy Systems, 2015). باشترین ساڵی سەرەتایی میجین ٪26ی دا، لە ماوەی یەکەم ساڵدا بە ڕێژەی نزیکەی ٪20 بوو، چونکە توربینەکانی تاک بۆ چاککردنەوە و گۆڕینی ماشە نوێیەکان بەکارهاتبوون. شەش 100 کیلۆوات توربینەکانی نووا هەمان نەخشەی نیشان دەدەن لە پێوانە بچوکەکاندا: کارەبای ڕاستەقینە، فێربوونێکی ڕاستەقینە و ماشينەكان لەماوەی چەند ساڵێكدا ڕادەوەستن.

چەندە
نرخی ئاوی لافاو بە گشتی بەپێی ئەو پارەیە دیاری دەکرێت کە حکومەت ئامادەیە بیدات، چونکە تا ئێستا هیچ پڕۆژەیەک خۆی پارەی بۆ دابین نەکردووە.
| سەرچاوە | چیە | نرخ |
|---|---|---|
| گرێبەستەکانی بریتانیا بۆ جیاوازی، خولی 6 (2024) | نرخی گوماناوی بۆ 28 مێگاوات لە ئاوی لافاو، 15 ساڵ | 172 پاوەند بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک لە نرخەکانی ساڵی 2012، نزیکەی 250 پاوەند یان 0.32 دۆلار بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک لە پارەی 2025 |
| هەمان فرۆشتن | کێڵگە وزەی خۆر / با لەشوێن / با لەدەریا | 50 پاوەند / 51 پاوەند / 54 پاوەند بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک (بە نرخی 2012) |
| کۆلز و هاوبەشەکانی (2021) | نرخی ئێستای بەراوردکراوی باری ئاوی بریتانیا | نزیکەی 240 پاوەند بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک ، کە لە ژێر 150 پاوەندا دێت دوای فێربوونی 124 مێگاوات کاتژمێر |
| سیستەمی وزەی دەریا (2015) | یەکەم ئاڕشیڤ / دووەم ئاڕشیف / یەکەم پڕۆژەی بازرگانی | $333 to $625 / $210 to $470 / $130 to $280 بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک |
| لا ڕانس و سیهوا (ئیرینە، 2014) | بەنداوی کۆن، کە بە پارە دابین کراوە | 0.02 بۆ 0.04 € بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک |
| بەهامان | پشتێنی وزەی خۆر لەسەر بینا، مۆدێلی دیواری پاڵەوان؛ لازارد 2026 بۆ بازرگانی و کۆمەڵگەی وزەی خۆر | $0.19 بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک; $0.09 to $0.20 |
| لازارد (یونی 2026) | وزەی خۆر/بای سەرشوێن/بای دەریا | $0.04 to $0.10 / $0.04 to $0.10 / $0.11 to $0.17 بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک |
بۆیە نرخی ئاوی لافاوێکی نوێ roughly $0.25 to $0.35 per kWh today، یەک و نیو بۆ دوو جار زیاترە لە وزەی خۆر لەسەر باخچە و سێ بۆ هەشت جار زیاترە لە وزەی خۆر و شەپۆلی سەر زەوی. بەراوردکردن لەگەڵ وزەی با لە دەریادا، کە تەکنەلۆژیای گەورەی دیکەی دەریاییە، یەکێکە لەو شتانەی پێویستە سەیری بکرێت: وزەی با لە دەریادا زۆر گرانترە لە وزەی خۆر و وزەی با لەسەر زەوی دە ساڵ لەمەوبەر، نرخەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی کاتێک پڕۆژەکان گەشەیان کرد بۆ سەدان مێگاوات. ڕیشەی ئاوی شەپۆل هیوای ئەوەی هەیە کە ئەو ڕێگایە بگرێتە بەر، بەڵام تا ئێستا میگاواتەکانی دابین کردووە لە کاتێکدا کە با لە دەریاچەی دوورەوە گیگاواتەکانی دابین کردووە.

LCOEی ئاسایی شتێکی وەک وزەی لافاو و وزەی خۆر و با ناگرێتەبەر: بەرهەمەکەی پێشتر ناسراوەو پشت بە هەوا نابەستێت. کۆلز و هاوکارەکانی باس لەوە دەکەن کە ئەمە دەتوانێت نرخی هاوسەنگی کردنی شەبکە کەم بکاتەوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بەراوردکردنی نرخەکان جێدەهێڵێت. ئەمە سودێکی ڕاستەقینە، بەڵام هێشتا ئەوەندە گەورە نییە کە ئەو جیاکارییە ببەستێتەوە.
کە دەتوانن سەربکەون، و لەوێدا ناتوانن
دەتوانێت سەربکەوێت:
- دورگەی و بەنداوی دوور بە ئاوی بەهێزلە هەندێک شوێنی تردا، وەک ئۆرکنی، شیتلاند، جەلەولاکانی کانال، نووا سکوشیا و بەشێک لە ئیندونیزیا و فیلیپین، کە زۆربەی کات کارەبا لە دیزلەوە دێت و کابلەکان گرانن.
- وەک بەشێکی گونجاو و پێشبینیکراو لە شەبکە کە بە وزەی خۆر و با سەرکوت دەکرێت, پڕکردنەوەی هەندێک لە کاتژمێرەکان کاتێک هەردووکیان نزم دەبن، چونکە ئاوی زستان بە هەوا ناڕوانێت.
- کە پێشتر دامەزراوەیەک هەبوو دەریای سیهوا لە دیوارێکی دەریایی دروستکراوە کە پێشتر لەو شوێنەدا بوو، پلەکان، ڕێگاکە و دەروازەکانی بەنداوەکە بە ئاوی خێرا باشە سەیری بکرێت.
- بارکردنی بچوک، لە ئاوی خێرا: چاودێری بویەکان، ڕوناکیەکانی ناوەوەی و شوێنەکانی کشتوکاڵ.

ناتوانێ سەربکەوێت:
- وەک کارەبای گرانهەر شوێنێک کە توانرا فێرگەیەکی وزەی خۆر یان وزەی با دروست بکرێت
- لە زۆربەی زۆری کەناری دەریاچەکاندا, کە تێیدا بەرزترین کارەبا لە ژێر 2 م/س دا دەبێت: یاسای سێگۆشە هێزەکە زۆر لاواز دەکات.
- خێرا رێککەوتن، پەیوەندیی شەبکە، کەشتی تایبەت و زنجیرە دابینکردنی بچوک مانای ئەوەیە پرۆژەیەکە چەندین ساڵ دەخایەنێت.
چی سەلماندراوە، ڕاستە و گوماناوی
تاقیکردنەوە زانستی ئاسمان و پێشبینی کردنی ئاوهەڵکێشان؛ هاوسەنگی هێز و قازانجی چڕی ئاو؛ کە توربینەکانی ئاسۆیی دەتوانن بۆ ماوەی ساڵێک کاربکەن لە کاناڵەکانی ئاوهەڵکێشانی بەهێزدا و هەناردە بکرێن بۆ شەپۆلەکە؛ ئەو بارانە دەتوانن زیاتر لە نیو سەدەیەک کاربکەن؛ هیچ تێکەڵبوونێکی نێوان زیندەوەری دەریایی و کارکردنی توربینەکان نەدۆزراوەتەوە تا ساڵی 2021 (کۆل و هاوبەشەکانی، 2021).

پڵۆئۆسیبل: نرخەکە لە ژێر 150 پاوەند بۆ هەر مێگاوات کاتژمێرێک کە دەوری هەشت میگاوات دروست دەکرێت؛ توربینەکانی ئاوی هەڵمژین پارەی خزمەتگوزاری کەم دەکەنەوە؛ هۆکارەکانی توانای 35 بۆ 40% لە ڕیزەکانی گەورەبووندا لەگەڵ بوونی باش؛ نرخێکی گرەوی بۆ پێشبینیکردن کە شایستەی پارەدان.
گێڕانەوە: . ئاوی لافاو دەگاتە نرخی با لە دەریادا؛ ئاڕشیڤێکی زۆر گەورە لە یەک کاناڵدا بەبێ گۆڕینی گرنگی وزەی و ژینگە؛ کاریگەری درێژخایەنی لەسەر پاشماوەکان، لاوازی و زیندەوەرەکانی خۆراک کە دەوروبەری توربینەکان دەخۆن لە پێوانەی گیگاواتدا
پرسیاری لێکۆڵینەوە کراوە
- . ئاڕشەکان ، نەک تەنها توربینەکان چۆن کێشەکان لە ڕیزەکانی توربینەکانەوە پەیوەندی دەکەن، وە چەندە کاناڵەکە خێراتر دەبێت کاتێک زۆریان دادەنرێت؟
- متمانە کێ دیزاینی پەڕەی، بارکردن، بەند و بەرهەمهێنەرە کە 20 ساڵ لە ئاوی بێ ئاکامدا بمێنێتەوە بەبێ بەرزکردنەوەی گران؟
- ڕێگای ئاسانتر بۆ دابینکردن و بەکارهێنانی. تەنەکانی ئاوی، بنکەی کەم و گەورەتر، وە کارکردنی لە دەرەوەی ئاوی سارد.
- پێوانەکردنی کارایی. پێوانەکردنی هێزی کێشانی لە ڕاستیدا، بە شێوەیەکی ناجێگیر لەگەڵ میتۆدی IEC TS 62600-200 ستاندارد، بۆیە کڕیارەکان دەتوانن ئامێری دادپەروەرانە بەراورد بکەن (وزەی نوێبووەوە، 2023).
- ژینگە مەترسی کەوتنە خوارەوە بۆ ئاژەڵەکانی ئاو، باڵندەکان و باڵندەی شووشەیی؛ دەنگ بەرزکردن؛ کاریگەری لەسەر پاشماوەکان و لەسەر ئەو جۆرە زیندەوەرانەش کە لە ئاوی خێرا خۆراک دەخۆن.
- نرخی پێشبینیکردن. چەندە نرخی میگاوات کاتژمێرێک کە پێشبینی دەکرێت بۆ گرێبەستێکی زۆر بە وزەی خۆر و با؟
چی پێویسته بۆ دروست کردنی نمونەی کار کردن
بیرۆکەیەکی نوێی گەڕان (رووتەرێکی نوێ، بەستنەوەی گرانتر، ڕێگایەکی نوێ بۆ پاراستنی ئامێرەکان) دەکرێت لە سەرەتادا تاقی بکرێتەوە لە ئاستێکی بچوکدا. نرخی خوارەوە پێشبینی ئێمەیە بۆ تیمێکی بچوک، کە دەبێت بە ناوەندی تاقیکردنەوە چاک بکرێتەوە.

| قۆناغی | کار | ئەوە چی دەسەلمێنێت | نرخی نێزیک | کاتی |
|---|---|---|---|---|
| 1. بەنداو یان تانکی ڕاکێشان | 0.3 بۆ 1 م مۆدێلی ڕۆتێر لە ناو ئاوی زانکۆ یان هەڵکێشراو لە ڕێگەی ئاوێکی ساردەوە، 0.5 بۆ 2 م/س | توانا و خێرایی | $20k to $80 کیلۆبایت | 2 بۆ 4 مانگ |
| 2. بەنداوی ئاوی ڕووبار یان دەریاچە | 1 بۆ 10 کیلۆوات لە سەر پەنتۆن یان چوارچێوەی بچوک لە ڕووباری خێرا یان دەریاچە، لەگەڵ پێوانەی کارەبا و پێوانەکردنی توانا | کێشی وزەی ڕاستەقینە، خێرایی دەستپێکردن، پیسبوون و پاشماوە | $50k to $200 کیلۆبایت | 6 بۆ 12 مانگ |
| 3. شوێنی تاقیکردنەوە | 10 بۆ 100 کیلۆوات لە شوێنی گەشەپێدان وەک شوێنی EMEC لە ئۆرکنی، لەگەڵ پێوانەکردنی سەربەخۆ | متمانەپێکردن، کاتی خزمەتگوزاری، چاودێری ژینگە | $0.5 million to $3 ملیۆن | 1 بۆ 2 ساڵ |
| 4. ڕێژەی تەواو | مەگناتیسی میگاوات لە تاقیکردنەوەیەکی پەیوەندیدار بە گەڕەکەکەوە | زانیارییەکانی کارایی | ملیۆنان | چەند ساڵێک |
دوو قۆناغەکەی یەکەم لەژێر دەستی گروپێکی زانکۆیی یان تیمێکی دیاریکراوی دروستکەراندایە. ئەوانیش بەڕاستی ئەو شتانە نین کە یاریزان پێویستی پێیەتی: نمونەیەک کە لە ئاوی ڕاستەقینەدا دەجوڵێت و میترێک کە نیشان دەدات چی دروست کردووە.
ئێمە کێمان دەوێت
- هێدرودینامیکی دەریایی و مۆدێلی سەرچاوەی لافاو.
- ئەندازیاری دەریایی و دەریاوانی بۆ دامەزراندنی، بەستنەوەی، ئاوی ئاوی و کارەکانی دەریای.
- ئەندازیاری کارەبای ژێر ئاو و وزەی ئەلکترۆنی بۆ گەنجەرە، کیبل و پەیوەندیی شەبکە.
- تاقیکردنەوە: ئاوی زانکۆ و تانکەکانی ڕاکێشان، دەریاچەکان بە ڕێگەی گواستنەوەی ئاوەوە، و سەنتەرەکانی تاقیکردنەوە وەک ئیمێک لە ئۆرکنی یان فۆرس لە نووا سکۆتیا.
- ژینگەپارێزانی دەریایی بۆ چاودێری کەوتنە خوارەوە، دەنگ و ژینگە
- ئەندامانی پسپۆڕ کە شارەزایی IEC 62600 ستانداردی وزەی دەریایین.
- کۆمەڵگەی کیشوەر و دەسەڵاتدارانی باڵیۆزخانە بە ئاوی خێرا و کارەبای گران

بیرۆکەیەکی باشترت هەیە؟
لەوانەیە هەندێک لە ئەندامانی دامەزراوە پەیوەندییان هەبێت کە دەتوانن گوێبیستی دەنگێکی بەرز بن. بۆ ئەوەی بیرۆکەیەک بخرێتەڕوو، پێویستی بە کاردەکات ، نمونەی ژیانێکی ڕاستەقینە کە لەڕاستیدا وزەی بەرهەم دەهێنێت, لەگەڵ دەرکەوتنی پێوانەکراوە لەسەر ئامرازێک، داوا نەکراوە: ڕۆتێرێکی بچوک لە ڕووبارێکدا یان ڕووباریەك بە میترێكی تۆمارکراو زیاتر لە هەر وێنەیەک باشە. بیرۆکەکانی پەڕەشوتیش پێشوازی لێدەکرێت: ئەگەر فیزیک و ژمارەکان ڕاست بن، دەتوانین بڵاویان بکەینەوە لێرە لەسەر ماڵپەڕەکە. بەڵام کۆکردنەوەی سەرمایە بەبێ مۆدێلێکی کاریگەر زۆر قورسە، هیچ شتێک لێرەدا بەڵێندەری پارە نییە، نەگەڕانەوەیە و نە پێشکەشکردن.
بیرۆکەکەت بنێرێت لەڕێگەی فۆرمی بەشداریکردن، هەڵبژاردنی دەستپێکی سەوز. بڵێین کێشەکە چارەسەر دەکات، پشکنینی فیزیکی (چەند کیلۆوات بۆ هەر مەتر چوارگۆشە لە ڕۆتۆر، بە چ خێراییێکی ئێستا)، نرخی نزیکەی بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک، و گرانترین تاقیکردنەوە کە دەتوانێت ئەوە ڕاست بکات. پەڕەی سەرچاوەکانی وزەی ئەم بیرۆکەیە لەگەڵ یازدە بیرۆکەی تردا بەراورد دەکات.
سەرچاوە
- MeyGen / Ampeak Energy (formerly SAE Renewables and SIMEC Atlantis). پڕۆژەی ئاوی لافاوەکانی میجین: توربینەکان، توانای بەرهەمهێنان و پلانەکانی قۆناغی. هەروەها MeyGen لە ویکیپیدیا بۆ بەرهەمی ساڵانەی و کۆبونەوەکانی ڕێککەوتنەکە ببینە.
- وەزارەتی وزەی بریتانیا بۆ ئاسایشی وزەو نەتی سەیر (2024). ئەنجامەکانی کۆبونەوەکانی 6ی دابەشکردنی جیاوازیی.
-
- و ئیڤان (ل. تەکنەلۆژیای وزەی لافاو.
- Ocean Energy Systems (2015). بەهای جیهانیی بڕی وزەی تەکنەلۆژیای وزەی دەریا.
- Coles, D., Angeloudis, A., Greaves, D. و. (2021). کەناڵی بریتانیا و کەناڵی فەرەنسا لە ڕێگەی ئەم کاناڵەوە پەیوەندییان بە یەکترەوە هەیە. پەڕتووکی کۆمەڵەی پاشای A 477.
- گاڕێت، سی و کامینس، پی. (2005). هێزی پۆزەتیڤی شەپۆلی لافاو لە کاناڵەکاندا. پەڕتووکی کۆمەڵەی پاشای A 461, 2563-2572.
- گاڕێت، سی و کامینس، پی. (2007). کاریگەریی توربین لە کاناڵی لافاو پەڕەی 588، ژمارە 243-251.
- ئەگبێرت، جی.دی و ڕی، ئاڕ.دی (2000). . بڵاوبوونەوەی گرنگی وزەی لافاو لە قووڵایی دەریاکە کە لە زانیاری سەتلاتی بەرزیی پێوانە کراوە Nature 405, 775-778.
- Orbital Marine Power (2021). Orbital Marine Power launches O2; Orbital Marine Power on Wikipedia.
- نوێنەرایەتی نوێ. Shetland Tidal Array، لەگەڵ Marine Scotland’s case study.
- Tidal stream generator و Tidal power، ویکیپیدیا: سیجین، لا ڕانس، سوانسیە بی؛ سیجین، ویکیپیدیا: دوو خولەکی 16 م، دانراوە لە نیسانی 2008، هەڵگیراوە لە 2016 بۆ 2019.
- ڕێگەی ئاوی سیهوا، ویکیپیدیا.
- Lazard (June 2026). بڕی وزەی بەرزکراوەوە، وەشانە 19.
- Local Solar System دامەزراوە دیواری خولەک: مۆدێلی کراوە و پێوەر، پشتێنی وزەی خۆر بە 0.19 دۆلار بۆ هەر کیلۆوات کاتژمێرێک.
- ئیڤانس، پی.، ئاشتۆن، ئای. و سیلێر، بی. (2023). ڕیژەی بەکارهێنانی وزەی کارەبای لە جیهاندا بە پێی ڕێنمایی IEC TS 62600-200 دابەش کراوە. وزەی نوێبووەوە.
- Sabella (company)، ویکیپیدیا: 1 مێگاوات دی10 توربین، لە تشرینی یەکەمی 2015 دا بە ڕیشەی ئوشنتەوە پەیوەندی کرد.
- توندوتیژی هەوا، ویکیپیدیا: 1.225 کیلۆگرام بۆ هەر میتر سێجا لە ئاستی دەریادا لە نێودەوڵەتی ستانداردی هەوادا.