Waste-heat recovery
Power stations, mafekitori, migwagwa uye data centers kupisa zvikuru huwandu hwekupisa mumhepo nemvura zuva rega rega. Muchena wacho anga heating mhuri panzvimbo. Yakati hapana yacho anga kuita simba. Heano nei, uye uko rekudzoreredza mabasa.
Helen Ltd / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Pamusoro penzvimbo yepark muHelsinki, muzvisikwa zvakakamurwa muvhu, zvikamu zvemaheat pumps zvinotora tembiricha kubva kumatunhu emvura yakachena uye kubva kumafuta anodzokera kubva kunharaunda yekupisa network, uye inoisa mune yekunze heating system iyo inotonhora dzimba. Katri Vala plant, inotungamirirwa nekambani yemagetsi yeguta reHelen, yakagadzira 570,000 MWh yemhepo mu2017 kubva kumaheat pumps mana mazhinji, uye imwe yechinomwe, yakasimbiswa muna 2021, yainge iine kutarisirwa kwekuwedzera kusvika pa200,000 MWh gore rega rega; kugona kwayo kwakasvika pama123 MW (Wikipedia, Energy in Zimbabwe, citing Helen, 2018). Kupisa kwaive kwatosvika. Ichi chitsuwa chinosvika kuBahari reBaltic.
Kupisa kwemvura yakasviba ndiyo “mumwe mutengesi mukuru wesimba” hapana munhu anoifunga. A 2016 dzidzo yakafungidzira kuti 72% yepasi rose yekutanga simba rakarasikirwa mushure mekushandurwa, zvikuru semhepo, uye kuti 63% yemvura yakasviba ine tembiricha pasi pe100 °C (Forman et al., 2016). Chimwe chezvikonzero ndechekuti nhamba yechitatu ndiyo yakakosha. Kupisa kwacho kunodziya asi hachina kushandiswa kuita magetsi uye kunogonawo kushandiswa kutonhora dzimba. Iyi peji inotiudza nei, uye kuti chii chinodarika kuti uite izvi.
Chii icho
Waste-heat recovery zvinoreva kubvisa tembiricha iyo maitiro anoburitsa anyway uye achiiendesa kune chimwe chinhu chine huremu. Iine matatu mafomu anowanzoitika:
- Kushandiswa kwakananga. Hot madziro kana gasi kubva kufekitori, incinerator kana power station inoenda kuburikidza neheat exchanger munharaunda heating network kana imwe nzira. Izvi zvakaita kuti zvive nyore kutumira mameseji pakati penyika dzeDanmark neSweden.
- Heat pumps on cool sources. Mapurasitiki, madata centers, zvitoro zvepamusoro-soro, metro tunnels uye kutonhora kwemvura zvinosvika chete 10 kusvika 40 °C. A makuru heat pump rinopa kuti kutonhora kusvika 60-90 ° C kuti networks zvinoda, kushandisa yakawanda shoma simba kupfuura boiler aigona.
- Kugadzira magetsi. Kupisa kwemhepo kubva kumafuremu, mafurora uye masimba emagetsi, anosvika 200 °C, anogona kutungamira muturikiri wemvura kana organic Rankine cycle (ORC), idiki turbine iyo inoshandisa fluid iyo inodziya pamamiriro ekunze akaderera kupfuura madziro.

Maitiro ekushanda
Mutengo wemhepo unoiswa nehuremu hwayo. KWh imwe yemhepo pa30 °C uye kWh imwe pa600 °C imwecheteyo yesimba asi kwete iyo imwecheteyo yemari. Carnot efficiency, iyo yepasi pechidzitiro cheiyo injini inoshandura tembiricha kuita basa, ndeye η = 1 − T_cold / T_hot, nemamiriro ekunze muKelvin. Nemamiriro ekunze pa25 °C (298 K):
- tembiricha pa30 °C (303 K):
1 − 298/303 = 1.6% - tembiricha pa 90 °C (363 K):
1 − 298/363 = 18% - tembiricha pa 300 °C (573 K):
1 − 298/573 = 48%
Real michina kusvika pasi pechiuru chezvimwe zvematombo. Organic Rankine zvirongwa, zvakajairika sarudzo yekudzosera magetsi kubva pakupisa kwakaringana, zvinoshandura maererano ne5 kusvika ku20% emhepo, zvichikwira nekushisa kwayo (Quoilin et al., 2013). Pamusoro pe80 °C, kuita kwemagetsi kunodhura kupfuura kushandisa michina.

Heat pumps dzinoshanda nenzira yakajeka. A heat pump’s ceiling is COP = T_hot / (T_hot − T_cold): iyo yakakura kwazvo lift, iyo yakawanda tembiricha yemagetsi. Kusimudza 30 ° C data-center tembiricha kusvika 80 ° C ine Carnot COP ye6.4; Real makuru heat pumps kusvika pamusoro pehafu, pamusoro 3. Saka 100 kWh ye30 °C tembiricha yakaipa pamwe ne45 kWh yemagetsi inosvika kuma 145 kWh esimba remagetsi. Iyo magetsi haisi kusvibiswa: inozovewo semhepo.
Distance ndiyo imwe nyaya. Heat inowanzoda mari yakawanda yekufambisa. Mapurasitiki, matombo uye kumanikidza zvinodhura zvakanyanya kupfuura kWh yemagetsi, uye madziro anotonhora anorasikirwa nemhepo panguva yekushanda. Kupisa kunorwadza kunogona kushandiswa kana munhu anoshandisa magetsi achigara pedyo nenzvimbo inokonzeresa kushisa, kana kana magetsi aripo. Mapurojekiti emazuva ano e “fourth generation” network anoshanda pamamiriro ekunze akaderera (anenge 50 kusvika ku70 ° C) kuitira kuti zvive nyore kushandisa tembiricha yakaderera (Lund et al., 2014).

Timing ndechipiri. A data center inoita mhepo gore rese; maguta anofanirwa zvakanyanya muzhizha. Networks kunyatsoita izvi nemvura yekuchengetera, zvimwe zviwanikwa zvemhepo uye, muzhizha, nekumhanyisa mweya unopisa kuti haazogone kushandiswa.

Zvirambidzo
- Temperature. Muchena mvura yakasviba inoita kuti zvive nyore kuburitsa magetsi. Carnot equation haisi yekubvumirana.
- Distance. A source kure kubva chero tembiricha mushandisi ndeyakanaka, asi zhinji.
- Mismatch munguva. Industrial uye data-center heat iri rakaomarara; heating chikumbiro ndechimwe nguva yegore uye peak pakupera kwezuva.
- Kuvimbika uye mibvumirano. Network haigone kutegemea pafekitori iyo inogona kuvharwa kana data center iyo inogona kuchinja. Mitemo, backup simba uye kugoverana kwengozi ndezvekukosha sezvakanaka kugadzira.
- Efficiency first. Iyo yakanakisa tembiricha yekuparadza ndeye tembiricha isina kugadzirwa. Kuvandudza zviitiko uye zvakavimbika maseva kuderedza izvo zviripo kuti adzorere, uye izvi ndezvakanaka.
Real michina, yakaenzana
| _Projekti | Kwai, nguva | Kupisa chikonzero uye scale | Chii chinotaurwa |
|---|---|---|---|
| Katri Vala heating and cooling plant | Helsinki, Finland, kubvira 2006 | Kuchenesa mvura yakasviba uye kudzokerazve mvura yekudziya, mazhinji emagetsi emhepo muzvisikwa zvematombo | 570,000 MWh yemhepo mu2017 kubva kumaheat pumps mana; imwe nechinomwe kubva ku2021 inowedzera kusvika pa200,000 MWh gore rega rega; pamusoro pe123 MW zvakapetwa (Helen, 2018; Wikipedia) |
| Meta Odense data centre with Fjernvarme Fyn | Odense, Denmark (kubva muna 2020) | Server tembiricha yakakwira neheat pumps munharaunda network | Goal: 100,000 MWh of heat a year, enough for 6,900 homes (Chinangwa, 2020) |
| Stockholm Data Parks | Stockholm, Sweden (kubva 2017) | Stockholm Exergi anotenga mhepo kubva data centers yemuzinda network | A chirongwa che “data centre indasitiri apo hapana tembiricha yakaipa” (Stockholm Data Parks) |
| Data centers yeNorth European | Finland, Sweden, Denmark, Norway | Modeled potential | Kupisa kwedata-center kunogona kusanganisira chikamu chinoshamisa chekufambisa heating muNordic migwagwa kana ma network uye mutengo uchibvumira (Wahlroos et al., 2018) |
Zviratidzo zviviri zvezvematongerwo enyika zvinoratidza kuti izvi zviri kuendeswa kupi. Germany ikozvino inodiwa kuti madata etsva akatanga kushanda kubva munaJuly 2026 adzoreredze kuisazve 10% yesimba ravo, zvichikwira kusvika pa15% kubva munaJuly 2027 uye 20% kubva munaJuly 2028, kunze kwekunge paine chibvumirano chekupisa kwe network (Energieeffizienzgesetz, chikamu 11). Uye madata emasangano ari kukwira nekukurumidza: IEA inofungidzira kuti vakashandisa 415 TWh emagetsi mu2024, anenge 1.5% emagetsi epasi rose, achienda kumashure kwe945 TWh muna 2030 (IEA, Energy and AI, 2025). Nekudaro, magetsi ese anosvika pakupisa kwepasi.

MuDenmark, Finland neSweden, kutonhora kwenzvimbo kunopa chikamu chikuru chemusika wemagetsi, izvo zvinoita kuti vatungamirire mukushandisa magetsi akawandisa (Werner, 2017). Mumwe mubvunzo, kana mvura iri kutonhora, inofanira kunge iri yakachena.
Chii chinodhura
Waste-heat recovery haigone kuburitsa magetsi, saka nzvimbo yese yekuenzanisa (rooftop solar pa $0.19 pa kWh mutsika yedu Fan Wall mufananidzo, mukati Lazard’s Gumiguru 2026 renji ye $0.09 to $0.20 yekutengesa rooftop solar) inosanganisirwa chete kune zvidiki zvepamusoro-tembiricha zvinoitika izvo zvinogadzira simba. Kuti uwane magetsi, mukwikwidzi wako anofanira kunge ari gasi. Kushandisa imwe nhamba round sezvakaitwa pa thermal storage page (gaso rekutengesa kwepakati pa € 35 per MWh, kabhoni pa € 70 per ton, a 90% boiler), gasi tembiricha inodhura pamusoro 5 kusvika ku6 euros cents pa kWh.

Heat kubva pasi tembiricha chikonzero kuburikidza zhinji heat pump mari yemagetsi yakavakirwa paCOP, pamwe nezvinhu kupararira pamusoro pemhepo inoendesa. Kuburitswa kwemitengo yezvikuru zvemagetsi zvishongedzo zvinosiyana zvakanyanya nenzvimbo, saka tinokuratidza huwandu hwehuwandu sechirevo (20 makore, 7% real discount rate, COP 3, mapfekero uye kubatanidza hazvisi kusanganisira):
| Heat pump yakaiswa mutengo pakW of heat | Electricity €50 per MWh, 3,000 hours a year | Electricity €50, 6,000 hours | Electricity €100, 3,000 hours | Electricity €100, 6,000 hours |
|---|---|---|---|---|
| €500 | 3.2 c | 2.4 c | 4.9 c | 4.1 c |
| €1,000 | 4.8 c | 3.2 c | 6.5 c | 4.9 c |
| €1,500 | 6.4 c | 4.0 c | 8.1 c | 5.7 c |
- Euro cents pa kWh yemhepo. Isu ku kalkuleta: chigadzirwa mutengo × 0.0944 ÷ maawa + mutengo wemagetsi ÷ 3.*
Kudzoserwa kwemhepo kunokwikwidza negesi kana kuti nguva yakareba sei magetsi anoshandiswa, kana kuti kana kuti kwete heat pump iri kushanda. Zvimwe zvinopesana neiyo heat pump ndezvekuti inoshandisa mapurasitiki (kubatanidza kwechitima chitsva chemakiromita mashoma kunogona kubhadhara zvakanyanya kupfuura iyo heat pump) uye kuti inogona kukonzera kuora kwemudziyo. Kushandisa zvakananga kwemhepo yakaoma yeindasitiri, pasina heat pump pazvinenge zvaitwa, ndeimwe yenzira dzakachipa dzekushandisa magetsi.

Kuita kwemagetsi kubva kune yakasviba inotonhora ndeyesiyana: ORC unit inokwikwidza chete apo tembiricha iri yakanyanya, yakachengeteka uye isina kubhadhara, uyewo panguva iyoyo iyo output yayo idiki kana ichienzaniswa nemhepo iri kuuya.
Panogona kukunda, uye apo haigone
I can win:
- Migwagwa ine magetsi emagetsi panzvimbo dzedata, mapurasitiki, metro system, zvitoro zvepamusoro uye michina.
- Industrial parks, uko tembiricha yemuchina mumwe chete inoshandiswa kupisa michina imwe chete.
- New data centers yakagadzirwa kubva pakutanga kuti iite madziro anotonhora, kunyanya nemvura yekuchenesa pa40 kusvika 60 °C.
- High-temperture industry (cement, glass, steel, chemicals), apo exhaust pamusoro pe250 °C inogona kutungamira ORC kana steam turbine yemagetsi, kana preheat zvinhu.
- Kupisa kwemvura yakachena, iyo inogara ichishanda, iri pedyo nemaguta uye iripo munguva yezhizha.

I can’t win:
- Remote zviwanikwa pasina kupisa mushandisi pedyo: denda data center kana akatozvimirira indasitiri.
- Kuchinja tembiricha yakaderera-mvura kuita simba. Pa 30 kusvika 60 °C Carnot ceiling inenge iri mamiriyoni mashoma; hapana chinhu chinochinja izvi.
- Panzvimbo pasina magetsi ekunze, kusvika munhu awana imwe. Network, kwete mhepo, inowanzova chaiyo mari yekutenga.
- Senzira yekuchengeta zvinokuvadza zviitiko. Kushanda zvakanaka kunouya pakutanga.
Chii chinoratidza, chinofungidzirwa uye chinofungidzira
Proven: Carnot zvinorambidza pamusoro heat-kusimba uye paheat pumps; zhinji-yakavakirwa heat recovery kubva kumatunhu emvura uye data centers mu district heating muHelsinki, Odense neStockholm; industrial heat kuchengeta ma network munyika Denmark neSweden; ORC zvikwata rekudzosera simba kubva hot industrial exhaust.
Plausible: most new large data centers in Europe delivering usable heat, helped by rules like Germany’s; lower-temperature networks that take more low-grade heat; liquid-cooled servers delivering 50 to 60 °C water that needs little or no heat pump.

Speculative: Economically zvinokosha simba kubva kupisa pasi 80 ° C; kudzoreredza magetsi mumigwagwa pasina network chirongwa; thermoelectric mapaneli pa ordinary waste-kupisa nzvimbo kubhadharisa pachavo.
Ongororo dzekutsvaga
- Mapping. Kubva kupi, pazvinenge sei tembiricha uye muhuwandu hwapi hunogona kuwanikwa hunyoro hwakaipa, zvichienzaniswa nenzvimbo dziri kuda hunyoro? Open, mapeji ekunze anowanzoitika.
- Mitemo nemari yekuvhara. Chii chinobhadhara kubatanidza, uye chii chinotora mari yemari yekuvhara kana magetsi akavharwa?
- Lower-tembiricha networks. Maitiro ekushandura zviripo high-tembiricha ma networks uye dzimba kuti dziite chiedza.
- High-temperture heat pumps kugovera mvumo pa 120 kusvika 200 ° C yeindasitiri, kubva kupisa kuwanikwa pa 60 kusvika 100 ° C.
- Seasonal storage iyo inochengeta mvura yedata-center yegore rino.
- Kuongororwa kwekushandisa. Yakaburitswa yegore data pamhepo yakapihwa, simba rakashandiswa uye mari yekutenga kwezvirongwa zvechokwadi.
Chii chine basa prototype aifanira
Heat mapumps uye inotonhorera exchangers vari kuoma. Zvitsva zvinokosha zviri mukubatana kwezviwanikwa kune vashandisi zvakachipa, muheat pumps ane tembiricha yepamusoro, uye mukudzora. A kushanda model inofanira kupa kuongororwa tembiricha kune chokwadi mushandisi.
| Phase | Kushanda | Kufunga kunobvumira | Ruvara | _Zvinyorwa |
|---|---|---|---|---|
| 1. Heat kuongorora | Kuongorora kubuda kwemvura uye tembiricha yemvura yakasviba nechimbichimbi kwemazuva mazhinji nekushandisa loggers; kugadzira mapeji evanhu vanoshandisa gasi mu1-2 km | Pane kupisa kwakakwana, pamamiriro ekunze anobatsira, akatarisana nemunhu ane hutano? | $5k to $20k | 1 kusvika 3 mwedzi |
| 2. Bench demonstrator | A 10 kusvika 50 kW heat exchanger uye heat pump pane chaiyo chigadzirwa, nemvura uye emagetsi mamita | Kuongororwa kweCOP, kusvibiswa uye kuvimbika pane yazvino mvura | $30k to $150k | 6 kusvika 12 months |
| 3. Pilot kubatanidza | Kubatanidza kune imwe imba kana kune rimwe repamusoro-soro network, data yegore rimwe chete, chibvumirano chekuendesa magetsi | Real mutengo pa kWh of heat uye chibvumirano model | $0.3M to $2M | 12 kusvika 24 months |

Tinofanira kuita sei
- District heating engineers uye network operators.
- Heat pump specialists, kunyanya kune makuru uye epamusoro-tembiricha machina.
- Data-center uye industrial energy managers vanoda kugovera tembiricha uye kutenderera data.
- Urban vagadziri uye GIS analysts kuti map zviwanikwa uye vashandisi.
- Vatongi neva economists kuti vagadzirise mitero yemagetsi iyo inobata mari yakawandisa.
- Process engineers yekuputika, kuora uye kusanganisa kwemhepo yekuchinjana pazvinokanganiswa senge mvura yakachena uye gasi remuchina.
Une pfungwa yakanaka?
Vamwe vatungamiri vesangano iri vanogona kunge vane vanhu vanoita kuti vaone kuti pane chikonzero chekusimudzira pfungwa yekushandisa simba. Kuti iite, pfungwa inofanira kunge iri inoshanda, yakajeka-hupenyu mufananidzo iyo yatove nesimba; kune pfungwa yekudzosera tembiricha, izvo zvinoreva kuti pfungwa iyi inoda kuburitsa tembiricha kana magetsi akaenzana, pamwe nemhedzisiro yayo uye kushandiswa kwayo kwesimba rakanyorwa pazvigadzirwa, kwete kuda. Ipfungwa dzepapepa dziri kutarisirwawo: kana physics uye mazita ari nyore, tinogona kuzviburitsa pano pawebsite. Asi kusimudzira mari pasina kushanda model iri nyore, uye hapana pano ndiro mashoko emari, kudzoka kana kutsvagisa.
Kutumira pfungwa yako kuburikidza ne contribution form pamwe nematambudziko ayo anogadzirisa, cheki yefizikisi, yakaderera mutengo pa kWh, uye yakachipa bvunzo iyo inogona kuratidza kuti haisi yakakodzera. Kana iwe uine kushanda model, kusanganisira yacho yakaenzana output uye sei wakamboenzana. Energy sources page inoenzanisa izvi nevamwe vatsvakurudzi vemuRadar.
Zvinyorwa
- Forman, C., Muritala, I.K., Pardemann, R. and Meyer, B. (2016). Kufungidzira kwepasi rose kupisa kwekukanganisa. Kuvandudzwa uye Kuchengetedzwa kweEnergy Reviews 57, 1568-1579.
- (2018) (Chirungu). New heat pump kuvakwazve muHelsinki; Wikipedia, Energy in Finland.
- Meta (2020). Odense data center: heat recovery.
- Stockholm Data Parks. Webhusaiti yeProgram.
- Mushonga, M., Chiridza, S., Madzibaba, J., Murume, A. and Murume, J. (2018). Maonero enguva pfupi ekushandisa tembiricha yekucheka: nyaya yedata centers muNorthern Europe. Renewable uye Sustainable Energy Reviews 82, 1749-1764.
- Quoilin, S., Van Den Broek, M., Declaye, S., Dewallef, P. and Lemort, V. (2013). Techno-economic ongororo yeOrganic Rankine Cycle (ORC) michina. Kuvandudzwa uye Kuchengetedzwa kweEnergy Reviews 22, 168-186.
- Mumwe munyori webhuku iri, Werner, S., akanyora kuti: (2014). 4th Generation District Heating (4GDH). Energy 68, 1-11.
- Werner, S. (2017). International review yemunharaunda heating uye kutonhora. Energy 137, 617-631.
- Germany (2023). Energieeffizienzgesetz (EnEfG), chikamu 11: madata centers.
- IEA (2025). Energy and AI.
- Lazard (June 2026). Levelized Cost of Energy+, vhezheni 19.
- Local Solar System Foundation. The Fan Wall open model: the rooftop solar benchmark of $ 0.19 per kWh.
- Wikipedia. Amager Bakke: 157 kusvika ku247 MW yemagetsi emagetsi uye kusvika ku63 MW emagetsi kubva kumatunhu emvura, ne ski slope pavhu.