Kannoon Newton
Kannoon bultii jabaa fi jabaa ta'e irraa gara fuunduraatti dhiqu, boodaa bu'u.
ESO/S. Guisard (www.eso.org/~sguisard) (CC BY 4.0)
Kannoon Newton
Maal akka ta'e? Isaak Newton kannoon tokko akka jirutti yaadate. Kannoon kun bakka bu'aa waan ta'eef, kannon kun gara dachii fiigicha. Akkasumas, kannon kun yeroo dheeraaf kan hin bu'amneedha. Kana booda, kannon kun gara dachii fiigicha.
Akka itti fayyadamtu: Fuula jalqabaa fayyadamuun, boodas fuulaa bu'aa. Fuulawwan duraanii akkasitti akkasii irratti yoo jiraatan siin walqabatee.
Maaliif jabaa?
- Ji'a
- Ji'a ji'aa, 900 km/h (0.25 km/s)
- Balaa rifee, 1 km/s
- Daandiin
- Jijjiiramni fuula
Dhugaa kan ta'e kan hin taanee waan ta'eef, yoo barbaadde, si'a tokkotti akka ta'u nuuf ibsi.
Jijjiirra
- Fuula "Jiittoo fiigicha" fi miidhaa, booda "Bulee rifeela" fi miidhaa.Gabaasa: Akkasumas, wantoota guyyaa guyyaan ga'an baay'ee ga'aa hin ta'in akka orbiittii itti deebi'an.
- Jijjiirama Orbiitii fi FuulaGabaasa: Balliin yeroo hunda dabree booda gara kannoon deebi'a. Akkasumas, yeroo hundaa du'aa jira, garuu cimina hin qabdu. Kunis akka Staayii Hawaasa Addunyaa itti jirutti agarsiisa.
- Jijjiiramaa yeroon isaa cimaan, booda yeroon isaa cimaan.Gabaasa: Fakkeenyaaf: daandiin gara gadii fiigi'a, kan itti fufuu ta'e. Fakkeenyaaf: daandiin gara oval dheeratti fiigi'a, kan booda gara baqaa fiigi'a.
- "Ijaa-gaafa" fi miidhaa, boodas dabalataa planeettoo gara ji'aatti.Gabaasa: Akkasumas, yeroon daangeffachuu keessatti, balliin ni bahee fi hin deebi'u. Kannaaf, guyyaa keessatti, garagalchiinsi isaa ciminaan cimaan, daangeffannoo orbiitii 1.6 km/s qofa.
Irreecha
Maaliif balliin oobiirii hin bu'u?
Akkasumas, yeroo hunda dabre. Saayinsi addunyaan akka 5 mtti gara gadiitti bu'a hamma kilomeetira 8tti, fi wanti tokko yoo dabre akka 5 mtti dabre sekondii tokkoof. Kana jechuun balliin gara gadiitti dabree kiiloometira 8 per sekondii akka 5 mtti dabre sekondii tokkoof, yoo ta'u, lafaas akka 5 mtti dabre. Dhugumatti, akka hin dabreef.
Maaliif kan akka dachii kana?
On Earth the mountain here is about 510 km high (8% of Earth's radius), higher than the International Space Station flies (about 400 km), so the ball starts above almost all of the air. Down in the air, drag would slow and heat the ball long before it reached orbit speed. That is why real rockets climb out of the air first and then speed up sideways.
Fuula: masaa fi fuula planitaara irraa NASA/JPL (bodies.json); fooyya'iinsaa yoo ta'u, waa'ee tokko tokkoon wal-qabatee. Dabalataanis, dabalataan, yeroon guyyaa tokkotti gaggeeffamu kan akka: ji'oota jiraa'aa 900 km/h, fi bulla'aan rifeenyaa 0.7 fi 1.2 km/s, 1 km/s akka jabaa'etti.
Dhugumatti, yeroo hammaataa fi humnaa guddaan kan uumame, waan ta'eef, wanti tokko yoo dabre, kan biraas ni dabre.
Akkasumas, kan glossary →Jireenya kan tokko yoo ta'e kan itti dabre biraan akka hin buune, sababii isa jajjabina.
Akkasumas, kan glossary →The speed you must go sideways to circle a planet at a given height without falling in or flying away. Just above Earth's air it is about 7.8 km/s.
Akkasumas, kan glossary →Akkasumas, yeroon qabdu akka addunyaatti deebi'u fi gara boodaatti hin deebine yoo ta'e, isa irraa ka'uun 11.2 km/s dha, osoo hin taanee.
Akkasumas, kan glossary →Aadaa fiigicha akka waan jijjirametti fiduu fi itti fufsiisuu. Installeen kun kan hin milkoofne; kannoon bu'aa'ee kan yeroo dheeraaf itti fufe ni to'ata fi ni gubata aadaan.
Tarree daataa (teeksta wal-ga'ii)
Akkasumas, yoo tarree fuula duraa fi kan gadii gidduu jiru: yoo tarree irra deebi'e. Yoo tarree gadii fi kan gadii gidduu jiru: yoo tarree keessa deemuu barbaadde.
| Daandiin | Jireenya | Jijjiirama fuula |
|---|---|---|
| Dhugaa | 7.61 km/s | 10.8 km/s |
| Lola | 1.62 km/s | 2.29 km/s |
| Maariyaashi | 3.42 km/s | 4.84 km/s |
Intarneetii fi fuulawwan kunniin akka barnootaatti fayyadamu. Kanneen kanas akka navigate, mission planning ykn hojiirra oolchuu hin dandeenyetti fayyadamuu qaba. Sardiiwwanis kan hin qabneefi hin akreditee ta'aniidha. Akkasumas, dubbisi haala barnootaa