Wave energy
Mawaves ndi mphamvu ya upepo yomwe nyanja inasonkhanitsa ndi kunyamula kwa makilomita ambirimbiri. Palibe zambiri za izo, ndipo zimapita usiku komanso m’nyengo yozizira.Pambuyo pa zaka makumi asanu ndi limodzi zofuna, palibe amene wapanga makina a wave omwe ndi olimba komanso osavuta.
P123, via Wikimedia Commons
M’nyengo yozizira, ngati mumakhala panyanja yakum’mawa, mumadziwa kuti m’miyezi ingapo, madzi amadzi omwe amayenda kudzera m’nyanjayo amafika ndipo amagwa. Mafunde amapangidwa ndi upepo woyenda m’nyanja yotsegulira yomwe ili makilomita ambirimbiri, choncho ndi mphamvu ya upepo yosonkhanitsidwa komanso yothamanga. Zimafika nthawi ya usiku, pamene dzuwa limakhala lowala kwambiri ndipo zimatha kufika nthawi yamadzulo, pomwe dzuwa limawoneka kuti ndi lamphamvu.
Ndi lonjezo lakuti, ndi kuti. Izi tsamba, analemba ndi chikondi chimodzimodzi monga wathu Fan Wall kafukufuku, ndi za chifukwa chake chiyembekezo ichi n’kovuta kutsatira. Chilankhulo chofupi: ** physics imagwira ntchito ndipo chida ndi chachikulu, koma makina a wave ayenera kusonkhanitsa mafunde otchuka pomwe akulimbana ndi ziwanda zomwe zimathamanga nthawi makumi asanu ndi limodzi. Pambuyo pa zaka makumi awiri ndi zikwi zambiri, mphamvu ya mafunde imakhala yotsika mtengo kwambiri kuposa mphamvu za dzuwa, ndipo palibe mtundu wina wopambana. Ikhoza kupambana koyamba pamene mphamvu ndi mtengo kwambiri ndipo nyanja ndi mnzake wokha. **
Chiyani
Mphamvu yamagetsi yamagetsi ndi mphamvu yomwe imachokera ku mphepo kapena madzi. Osati monga upepo, kumene imodzi kapangidwe (the three-bladed turbine) anapambana, mphamvu ya mafundebe ali pafupifupi zikwi zotsutsana mfundo. Iwo akhoza kugawidwa m’magulu angapo:
- Point absorbers: ma bowa omwe amayenda pamwamba ndi pansi ndikutulutsa m’mphepete mwa ankere kapena wolemera. C4 ndi mtundu wa mbewu.
- Attenuators: Long, snake-monga masamba a floats kuzungulira m’mbali mwa zigawo za madzi, kukana pa joints. Pelamis anali chitsanzo chodziwika bwino.
- Oscillating wave surge converters: zidutswa zosapanga dzimbiri pamadzi ozungulira nyanja zomwe zimayenda patsogolo ndi kumbuyo. Aquamarine Power’s Oyster was one.
- Oscilling water columns: makamera otsegulidwa kunyanja pansi pa mzere wamadzi. Mafunde amatulutsa madzi m’madzi ndi kulowetsa pamwamba ndi pansi, zomwe zimatulutsa mpweya m’nyumba ndi kunja mwa turbine. Mutriku in Spain has sixteen of them built into a harbour wall.
- Overtopping zipangizo: ramps kuti apite mafunde kudzera m’mapiri, ndiyeno madzi otuluka m’madzi mwamphamvu.

Momwe zimagwira ntchito
Energy in a wave. Enjekiti ya ma wave imasungidwa m’malo mwake ngati madzi owonjezeka pamwamba pa nyanja ndi m’malo mwake monga kuzungulira kwa madzi. Panyanja yopanda malire yomwe imafotokozedwa ndi kulemera kwa mafunde ake H (kuzungulira kukula kwa theka la mafunde), mphamvu pa mita imodzi ya m’mphepete mwa nyanja ndi E = ρ g H² / 16, komwe ρ ndi kuchuluka kwa madzi a m’madzi ndi g gravity. Kuwonjezeka kwa kutentha kumawonjezera mphamvu ya dzuwa.
Power, the number that matters. Kuyenda kwa mphamvu ya mafunde, pa gulu lamphamvu g T / 4π m’madzi otentha, komwe T ndi nthawi ya mafunde. Kuwonjezeka kwa mphamvu ndi kufulumira ndi mphamvu yofika pa mtunda wa mita imodzi ya wavefront ndi P = ρ g² H² T / 64π, yomwe imagwira ntchito ngati malingana ndi 0.49 × H² × T kilowatts per metre. A 2.5 m nyanja ndi 9 s nthawi amatenga pafupifupi 28 kW kupita pa mphindi iliyonse ya kumadzulo: kuposa chaka, ubwino wa nyumba zoposa makumi awiri pa mita, ngati zonse zikhoza kugawidwa. Kufotokozera pamwambapa kumakupatsani mwayi wofuna kuyesera mafunde ena.
Zina zomwe madzi amachita. M’madzi otentha, madzi a m’madzi sapita ndi iye: chilichonse chimayenda m’mphepete mwake ndipo chimabwerera ku malo omwe chidayamba. Mapiriwa amayamba kugwa m’mphepete mwa nyanja, ndipo nthawi zambiri amakhala ndi mapiri opanda madzi, pafupifupi 4% ya nyanja yonse. Mafunde amadzi otentha ndi ochepa kwambiri: mtunda wa mafunde ndi pafupifupi 1.56 × T² mita, choncho 9 s wave ndi 126 m kuchokera chifuwa kuti chifuwa. Izi ndi chifukwa chake ambiri wave mphamvu ndi pafupi pa nthaka ndi chifukwa chiyani makina kusefukira kapena kulowa m’madzi otsika.
Kutulutsa mdima, yambitsani mdima. Makina a mdima amatenga mphamvu poyenda mozungulira momwe zimalepheretsa gawo la mdima wotuluka. Kwa kusefukira buoy kuti amangoyenda pamwamba ndi pansi, izi amaika malire otchuka: komabe lalikulu ndilo, sitingadziwe zambiri kuposa mphamvu kufika m’lifupi la λ / 2π, mtunda wa wave wogawidwa ndi 2π, pafupifupi 20 m kwa 9 s wave (Mwezi wa February 2002). Kufika kumeneku kumafuna kuti mpweya wa buoy ukhale ndi mtunda wofanana ndi ma wave, chifukwa chake njira yoyang’anira yomwe imasintha makina kuti akwaniritse ma wave opitilira ambiri. M’machitidwe, makina owerengedwa ndi ma modeli amatenga pakati pa gawo limodzi la khumi ndi limodzi ndi theka la mphamvu zomwe zimafika m’lifupi lawo (Babarit, 2015).
Slow, mawuwo amphamvu. A wave amapha ndi mphamvu zochuluka koma mofulumira, mita imodzi kapena ziwiri pa mphindi zochepa. Generators amakonda mofulumira, kukoma mtima kuyendetsa, kotero aliyense wave makina amafuna mphamvu take-off yomwe imasintha imodzi kukhala ina: ma hydraulic rams ndi magalimoto, ma turbines amadzi, ma generators oyendetsa galimoto kapena makina osinthira. M’madera ambiri, kuwonongeka kwa chilengedwe ndi vuto lalikulu kwambiri.
Malamulo: theori ndi ntchito
The resource. Kuchokera panthawi ya dziko lapansi, pafupifupi 2.1 TW ya mphamvu ya mafunde imafika kunyanja za padziko lonse lapansi, zomwe ndi zofanana ndi kugwiritsa ntchito kwamagetsi kwapakati padziko lonse lapansi kwa pafupifupi 3.4 TW (Gunn ndi Stock-Williams, 2012). Palibe njira yoti anthu azitha kulowa m’nyanjayi, chifukwa chakuti madziwo ndi otentha kwambiri ndipo sitima zimayenda mozungulira m’mphepete mwake. Zilumba zochuluka kwambiri zimakumana ndi ziwanda zakum’mawa pakati pa 40 ndi 60 degre ya latitude: Ireland, Scotland, Portugal, Chile, kumadzulo kwa Australia, New Zealand, Pacific Northwest of the United States. Mapiri otsegulidwa monga Mediterranean amalandira ma kilowatts angapo pa mita imodzi.
Mavuto a ziwanda. Bokosi la ziwanda la wofotokoza limapangitsa kuti vuto lalikulu liwoneke. Makina ndi zopangidwa kuti atenge ndalama zambiri zake m’madzi a 1 mpaka 4 m, koma ayenera kupulumuka m’madzi a 10 mpaka 15 m, onyamula zaka makumi asanu kapena zoposa mphamvu, komanso ma wave awiri opitilira. Kupanga chitetezo cha m’madzi kumachititsa kuti madzi aziyenda bwino, ndipo kuteteza madzi ndi chinyezi kumathandiza kuti madzi aziyenda bwino. Ma turbines amphamvu ya mphepo amachotsa mpweya wotentha m’madziwo. A makina wave sakhoza step kunja kwa nyanja.
Fatigue. Ndi nthawi ya 8 masekondi, makina amakumana za four million waves a year, mmodzi mwa kukana, kukanikiza ndi kuzungulira zigawo zake, magolovesi ndi moorings. Pazaka makumi awiri zomwe ndi zokwana mazana asanu ndi atatu a maulendo onyamula madzi m’madzi ozizira.
Kupeza ndi moorings. Monga zonse zamagetsi zamadzi, makina a wave amatha kukhazikitsidwa ndi kukonzanso nthawi yotentha, ndipo amakhala moyenera komwe nthawi ndiyoyipa kwambiri. Mapiri amadzi amapangidwa ndi madzi otentha omwe amatuluka m’nyanja mozungulira kapena kudzera m’mapiri.

Maprojekti a Real, owerengedwa
| Project | Kumene | Chigawo ndi kukula | Zimene zinachitika |
|---|---|---|---|
| Pelamis | Aguçadoura, Portugal, kenako EMEC, Orkney | Attenuator, 750 kW, 120 mpaka 180 m m’lifupi | The first multi-machine wave farm: three machines, 2.25 MW, began exporting in July 2008 and were offline by November 2008 when the project’s owner ran into financial trouble. The later P2-001 machine completed more than 15,000 operating hours at EMEC. Pelamis Wave Power entered administration in November 2014 (Pelamis). |
| Oyster | EMEC, Orkney | Nearshore flap, 315 kW kenako 800 kW | Makinawa oyamba anaika mu 2009, m’badwo wachiwiri anayesedwa kuchokera 2012 mpaka 2015. Aquamarine Power anafunsa akatswiri pa October 2015 (Aquamarine Power). |
| Mtundu wa galimoto | Country of Spain | 16 oscillating madzi masamba mu chigwa choletsa, 296 kW | Kuyambira mwezi wa July 2011. Kuposa 3 GWh pamodzi mpaka kumapeto kwa 2023; 266 MWh mu 2023, ndi mphamvu factor ya pafupifupi 10%. Ma turbines ake a Wells amasintha pafupifupi 30% ya mphamvu ya mpweya kukhala mphamvu yamagetsi. Kuwononga ndalama zoposa mamiliyoni a €6.4 (Mutriku; Tethys, PNNL). |
| Wave Hub | Ku Cornwall, England | Zowonjezera zoyeserera zophatikizidwa ndi gridi mpaka 20 MW ya makina | Anaika mu 2010 ndi ndalama za anthu. By 2018 palibe ukhondo unali wopangidwako; malo kenako anasintha ku nyanja yoyenda mozungulira (Wave Hub). |
| CorPower C4 | Aguçadoura, Portugal | Point-absorber buoy, 300 kW wolemera, 9 m wapamtunda, 19 m wamtali | Kutumiza kunja kuyambira Okutobala 2023; adapulumuka mafunde a 18.5 m mu Storm Domingos pa Novembala 2023; adanena kuti ali ndi mpaka 600 kW; kutsimikizika kwa mtundu wa DNV mu 2026.CorPower Ocean; CorPower, 2026). |

Mtunduwo ndi wodzichepetsa. Magalimoto odziwika bwino a 2000s, Pelamis ndi Oyster, onse ankakhala kunyanja, ndipo mabizinesi awiriwa adalephera kuti athetse zomangamanga zapadziko lonse lapansi, chifukwa chofunikira kwambiri panthawiyo. The longest-running plant, Mutriku, is tiny and was built into a breakwater that was needed anyway. M’zaka zaposachedwapa, kudzera m’mapangidwe monga CorPower, kukhazikika ndi kuwongolera kwayamba ndipo pano akuyenda kuchokera pa makina amodzi kupita ku mayunitsi ochepa.
Kodi imawononga
Palibe fakitale yamalonda yopanga ma wave, choncho ndalama zonse ndi zowerengera kuchokera ku prototypes ndi mamodeli.
| Choyamba | Chiyani | Mtengo |
|---|---|---|
| Mutriku, tikuchita kafukufuku wathu kuchokera pa zitsanzo zofalitsa | € 6.4 miliyoni kwa 266 MWh mu 2023, zaka 20 pa 7% yachidule, pambuyo pa ndalama zoyendetsa | kuposa €2 pa kWh |
| Masystem a mphamvu ya nyanja (2015) | Masamba achiwiri a ma wave, ma data opanga | $0.21 to $0.67 pa kWh |
| Masystem a mphamvu ya nyanja (2015) | Makampani oyamba amalonda: zowerengera za opanga / phunziro lazogulitsa lokha | $0.12 to $0.28 / $0.28 to $0.48 pa kWh |
| Masystem a mphamvu ya nyanja (2015) | Installed cost of first arrays | $4,000 to $18,100 pa kW |
| Mtengo wathu | Solar Rooftop pa nyumba, Fan Wall model; Lazard 2026 yogulitsa ndi yachuma | $0.19 pa kWh; $0.09 to $0.20 |
| Lazard (June 2026) | New utility dzuwa / onshore mpweya / offshore mpweya | $0.04 to $0.10 / $0.04 to $0.10 / $0.11 to $0.17 pa kWh |
Mutriku si chitsimikizo choyenera cha mtengo; Ndikusonyeza, ndi ma turbines ochepa omwe amasankhidwa kuti azigwira ntchito. Koma amasonyeza mmene mbali yachikhalidwe hardware ndi kuchokera pa kafukufuku wa pulasitiki. Mtundu wokhulupirika wa masamba oyamba azing’ono lero ndi roughly $0.30 to $0.70 per kWh, awiri mpaka asanu ndi awiri pamalo otentha. Maphunziro amakampani opanga mabizinesi amakhulupirira kuti ziweto zamalonda zingafike $0.12 to $0.28, ngati makina akuyenda bwino, kupezeka kwa ndalama ndi kwakukulu ndipo mtengo umagwa ndi kuchuluka. Sichidziwikanso kuti pali anthu amene anafa m’nyanjayi.

Kuti angapeze, ndipo pamene sangathe
Itha kupambana:
- Panyanja, komwe palibe gridi. Ocean sensors, navigation buoys, aquaculture pens, underwater vehicles that need recharge and offshore platforms now run on batteries, diesel or solar panels that make little in winter. Munkhaniyi makina a ma wave ochepa amapikisana ndi mphamvu zotsika mtengo, osati ndi dzuwa lotsika mtengo.
- Ma Islands pa ma coasts ogwira ntchito, kuchokera ku Hebrides kupita ku Azores ndi Pacific, komwe mphamvu yakhala ikuchokera ku dizilo yotumizidwa.
- Breakwaters ndi mapiri amadzi omwe amapangidwa motero, monga ku Mutriku, komwe chitetezo chabwino chachikhalidwe chimalipira.
- Pamodzi ndi offshore wind farms, kugawana ma waya, kulumikizana ndi gridi ndi zida zosamalira, komanso kupanga pamene upepo umagwa koma sikuti swell.
- Kuti zisanu ndi chimodzi pa latitudes, pamene mafunde ndi olimba kwambiri pamene solar panels amachita pang’ono.
Ina siyingathe kupambana:
- Ngati ndi mtengo wotsika mtengo wamagetsi, kulikonse komwe kumatha kukhazikitsidwa kwa dzuwa ndi mphepo.
- Pa nyanja zoteteza ndi nyanja zotsegulidwa, komwe kuchuluka kwa ndalama ndi ma kilowatts angapo pa mita.
- Ngati simunatsimikizire kupulumuka koyamba. Dizaini yomwe siyifika m’nyengo yozizira panyanja ndi mtundu, komabe bwino zotsatira zake za tank.

Chiyani chimatsimikiziridwa, chotheka ndi chofufuza
Proven: physics ya mphamvu ya mafunde ndi kuwala kwamphamvu; zoletsa zachidziwitso za ziwalo zosasinthasintha; kuti makina a mafunde angapangitse mphamvu yamagetsi panyanja ndikuitumiza ku gridi; kuti chigawo chosinthika cha madzi m’madzi chimatha kukhalapo kwazaka zambiri (Mutriku); kuti chidacho chimakhala cholimba kwambiri munthawi ya chilimwe pakumverera kum’mawa kwakum’mwera.
Plausible: kuti njira zina zatsopano zowongolera ndi zosavuta zitha kuwonjezera kutulutsa ndi kuchotsa chitsulo pa kilowatt; kuti ma bowa osunthira a Point amatha kukhala ndi ziwanda monga C4 ya CorPower yomwe idakumana mu 2023; kuti ma arrays omwe amagawana ma moorings ndi ma cables angachepetse mtengo; kuti oyang’anira nyanja ndi malonda a aquaculture adzalipira makina ochepa pambuyo pake.
Speculative: mphamvu ya wave pa mtengo wa offshore wind; imodzi yokha yopanga kupambana njira yomwe idapereka turbine yokhala ndi mabowo atatu kwa upepo; ma megawatts ambiri a ma megawatts m’zaka zisanu zapitazo.
Otsegula mafunso a kafukufuku
- Kudzipereka ndi kuwongolera limodzi. Momwe mungasinthire makina kuti mudziwe zambiri kuchokera kumawa otchuka pomwe mukusintha bwinobwino m’nyengo yozizira, molimba mtima, kwa zaka makumi awiri.
- Kuthamanga kwamagetsi. Kusintha kwakukulu, kolimba kwamphamvu zazikulu: ma hydraulics, magwiridwe antchito a maginito, ma generators ozungulira, zinthu zosasinthika zomwe ndizopanga zokha.
- Moorings ndi kapangidwe. Chinthu chosafunikira pa kilowatt, komanso moorings zomwe sizilephera.
- Arrays. Momwe makina amawoneka kapena kuthandizira wina ndi mzake mumagulu, komanso momwe angagwiritsire ntchito mfundo zazikulu.
- Convergence. Kodi mwa makolo omwe ali pamwambapa, ngati pali, ndi otsika mtengo kwambiri. Maphunziro a anthu monga Wave Energy Scotland pali kuyankha izi ndi zogawana deta.
- Environment. Underwater fumbi, entanglement zoipa kwa madontho a m’madzi mumtsinje, ndi zotsatira pa coastal sediment pamene zikuluzikulu zigawo kulandira mphamvu kuchokera kumawa.

Kodi ntchito prototype angafune
Kuwala kwa dzuwa kumatha kubweretsa mpweya wabwino kwambiri m’nyumba, chifukwa cha mphamvu zake zosiyanasiyana. Mtengo pansipa ndi zowerengera zathu zazikulu za gulu laling’ono.
| Mtundu | Ntchito | Zimenezi zikusonyeza | Mtengo wozungulira | Nthawi |
|---|---|---|---|---|
| 1. Numerical mtundu | Frequency-domain ndi nthawi-domain mafano a makina m’madera nyanja zachilendo (otsegulira zipangizo monga WEC-Sim ali) | Kujambula kukula m’maganizo, kunyamula m’mkuntho | $10k to $40k | 2 mpaka 4 miyezi |
| 2. Wave tanki | A 1:50 kuti 1:20 model mu university wave basin, regular ndi opanda kanthu mafunde, ndiye mafunde kwambiri, ndi simulated mphamvu take-off wowerengera pa zipangizo | Kukula kwa kukula kwa kujambula ndi zowonjezera zowonjezereka | $30k to $150k | 3 mpaka 6 miyezi |
| 3. Kuyesa kwamadzi otetezeka | Makina a 1:4 mpaka 1:10 patsamba la chitukuko monga Scapa Flow ya EMEC kapena BiMEP ku Spain, kutumiza kunja kwa banki yonyamula | Kuwala kwachikhalidwe, moorings, kukonza, nyengo yozizira kunyanja | $0.5 million to $3 miliyoni | 1 mpaka 2 zaka |
| 4. Full mlingo | Makina amodzi pa berth yotsegulira m’nyanja yotsegulidwa | Kuchita bwino kwa banki ndi kupulumuka kwa deta | $ 10 miliyoni ndi pamwamba | zaka zingapo |

Mlingo 2 ndi pamene mzere amayamba kukhala wotsimikizika: a model mu wave tank ndi kulemera kwa mphamvu take-off, kusonyeza zonse zimene zimatenga ndi zimene imapulumuka.
Tikufunikira
- Ocean engineers ndi hydrodynamicists ndi kulumikizana kwa mafunde ndi kuwongolera.
- Wave tank facilities ku masukulu ndi malaboratoriya adziko lonse.
- Ochita kafukufuku wamagetsi: hydraulics, ma generators ozungulira, magwiridwe antchito a magnetic.
- Ma injini oyendetsa nyanja ndi offshore.
- Marine operations anthu omwe akhazikitsa ndi kubwezeretsa zida m’madzi.
- Marine ecologists kwa kuwongolera mpweya ndi kulumikizana.
- Ogwiritsa ntchito kunyanja: ma farms a nyama, oyang’anira nyanja ndi malo ogulitsira omwe angagule makina oyamba.
Ali ndi nzeru yabwino?
Ena mwa ogwira ntchito a Foundation angafune kulankhulana ndi anthu amene angamvetse bwino. Kuti ayambe, mfundo iyenera kukhala ndi ntchito, real-life model yomwe imapanga mphamvu, ndi kutulutsa kwake kumawerengedwa pa zida, osavomerezeka: mtundu wa wave tank ndi logged power take-off akuti zambiri kuposa chilichonse animation. Zimalimbikitsanso maganizo a patsamba: ngati physics ndi zigawozo ndi zolimba, titha kuzifalitsa pano patsamba lino. Koma kuwonjezera ndalama popanda ntchito model ndi zovuta kwambiri, ndipo palibe apa ndi lonjezo la ndalama, zobwezera kapena ma introductions.
Kutumiza mfundo yanu kudzera kuchita nawo, posankha Green Initiative. Tiuzeni zomwe mafunde ndi yopangidwa kwa, kujambula utali mukuganiza kuti ndi chifukwa chiyani, mmene imapulumuka thukuta, zosakwanira mtengo pa kWh, ndi ochepa kwambiri kuyesa kuti angasonyeze izo zoipa. Masamba a energy sources page amayerekezera mphamvu ya mafunde ndi zikhulupiriro zinayi.
Zolemba
- M’bale Gunn, K. ndi Stock-Williams, C. (2012). Kuwerengetsa mphamvu yamagetsi yapadziko lonse lapansi. Kubwezeretsa mphamvu 44, 296-304.
- Falnes, J. (2002). Ocean Waves and Oscillating Systems: Linear Interactions Including Wave-Energy Extraction. Cambridge University Press.
- M’mabuku a A. (2015). A database ya kujambula kutalika kwa ratio wa wave mphamvu converters. Kubwezeretsa mphamvu 80, 610-628.
- Masystem a mphamvu ya nyanja (2015). Kuwononga kwamagetsi kopitilira muyeso padziko lonse lapansi kwa zida zamagetsi zamadzi.
- Wave power, Wikipedia: formula ya mphamvu yoyenda m’madzi amdima.
- Pelamis Wave Energy Converter, Wikipedia.
- Aquamarine Power, Wikipedia.
- Mutriku Breakwater Wave Plant, Wikipedia, ndi Pacific Northwest National Laboratory, Tethys, Mutriku wave power plant.
- Wave Hub, Wikipedia.
- CorPower Ocean, Wikipedia, ndi CorPower Ocean (2026), DNV yoyamba padziko lonse lapansi yovomerezeka yaukadaulo wamagetsi a mafunde.
- Kuchokera ku Scotland. Mabuku a anthu ofotokoza za maphunziro.
- Lazard (June 2026). Kukula kwa mtengo wa mphamvu +, mtundu 19.
- Local Solar System Foundation. The Fan Wall: otsegulira chitsanzo ndi benchmark, rooftop dzuwa pa $ 0.19 kwa kWh.
- Islay LIMPET, Wikipedia: 250 kW yozungulira madzi yozungulira, yomwe idaphatikizidwa mu gridi mu 2000 ndipo idatulutsidwa mu 2011.
- Wave Dragon, Wikipedia: 1:4.5 prototype ya Nissum Bredning, 2003 mpaka 2010.
- BiMEP (2026). BiMEP ikupititsa patsogolo chida chatsopano choyenda cha IDOM: cholumikizira madzi chosinthika cha MARMOK-A5, ndi mtundu waposachedwa womwe udayesedwa kuyambira 2016 mpaka 2019.
- Airy wave theory ndi Wells turbine, Wikipedia: ma orbits a zinthu pansi pa ma wave, ndi turbine yamadzi yomwe imayenda mofanana m’mitundu yonse.