I-hydro encane ne-in-pipe hydro
Ukuhamba kwamanzi phezulu kwehla yimandla lemishini elidala kakhulu. I-turbine encane emfuleni ofanele, i-weir noma amanzi aphambili enza ugesi ngosuku nobusuku iminyaka eminingana. Ukuhlaselwa ukuthi izindawo eziningi zinomthelela omncane kunalokho abantu abafunayo, futhi inqubekela phambili eyodwa itshela ukuthi kuningi kangakanani.
Ian S, via geograph.org.uk and Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
Phambi kokukhishwa kwegesi, ama-mills ngaso sonke isihlabathi aguqula amanzi abe umsebenzi. Amanye amapayipi abo nama-canals akhona. I-hydropower ihlala iyindawo enkulu kakhulu yokukhiqiza ugesi ovuselelekayo emhlabeni, cishe i-15% ye-electricity yezwe ngo-2023, ikakhulukazi kusuka ezigodini ezinkulu (Hydroelectricity). Le khasi likhuluma ngengxenye emibili yesikali: ama-turbines ambalwa we-kilowatt kuya kuma-megawatts emifuleni, izindlu zokuhlanza ezidala, izinsiza zokudlalwa, namapayipi ahambisa amanzi okusela emigwaqweni.
I- Ikhasi locwaningo lwe-Fan Wall, siqala nge-physics, bese ubheka ukuthi yini ejwayelekile izinhlelo zokulinganisa nokuthi yini ababizayo ngokumelene nesilinganiso sethu, iphaneli yelanga yendlu yangasese engaphezu kuka $ 0.19 ngayinye kWh. Isibonelo esincane: **i-hydro encane iqinisekisiwe, ihlala isikhathi eside futhi isebenza ekuseni, futhi indawo enhle inganqoba ukushisa kwelanga okuphezulu ngokunethezeka. Kodwa amandla alula ukudlula isikhathi sokudonsa, izingcezu eziningi nezipayipi zinikeza kuphela ama-kilowatts ambalwa, futhi izindleko eziqinile zezimvume, imisebenzi yomphakathi nokuvikelwa kwezinhlanzi kunomthelela emikhakheni eminingi encane. I-in-pipe hydro isebenza kuphela lapho ucindezelo lukhishwa khona. **
Yini
“I-hydro encane” ifaka phakathi amathuluzi ahlukahlukene, okungenani ahlukaniswe ngobukhulu: incane kuze kube yi-10 MW, mini ngaphansi kwe-1 MW noma 500 kW ngokuya ngezwe, micro ngaphansi kuka-100 kW no pico ngaphansi kuka-5 kuya ku-10 kW (Small hydro; Micro hydro). Okuningi umfula ohambayo: endaweni ye-reservoir, i-weir ephansi iguqula inqwaba yomfula nge-turbine futhi iphinde ibuye ngezansi komfula.

Ipayipi elingaphakathi noma i-conduct hydro lifaka ama-turbine ngaphakathi kwesakhiwo samanzi esikhona: amanzi asuka ezindaweni ezingaphansi komhlaba, amavalve akhipha ukushisa ngaphambi kokuba amanzi afike ezindlini, izinsiza zokutshala izitshalo ngemichilo, kanye nemiphumela yokusebenza kokuhlanza. Akukho manzi amasha e-dam, futhi akukho lwandle olusha oludlula emfuleni, ngakho-ke i-United States yakhipha izicelo ze-canal ezifinyelela ku-5 MW ekunikezelweni kwelayisense lesifundazwe ngo-2013.
Indlela esebenza ngayo
I-equation eyodwa. I-hydro turbine iguqula amandla akhona okushisa amanzi abe ugesi. The power is P = ρ × g × Q × H × η, where ρ is the density of water (1,000 kg per cubic metre), g is gravity (9.81 m/s²), Q the flow in cubic metres a second, H the head, or height the water falls, in metres, and η the efficiency of turbine, generator and pipework together. Ukubeka ngokucacile: ngayinye imitha eyisigamu esingaphansi kwemitha eyodwa ithatha 9.81 kW. Izinjini ezinkulu ziguqula ngaphezulu kuka-90% yazo; ezincane zishintsha kusuka ku-50 kuya ku-85% (Micro hydro).

Inhloko kanye nokugeleza kwezindawo zokuhweba. Umthombo wedolobhana onesivinini esincane sokuhamba kanye ne-100 m yokugwaza inganikeza amandla afanayo njengemfula ephansi enenani elilinganayo lokuhamba ngaphezulu kwe-1 m ye-weir. I-turbine ilandela indawo:
- Isifuba esiphezulu, ukujikeleza okuphansi (ama-decimal kuya kuma-rades of metres): Amasondo ePelton neTurgo, ahlaselwa yimimoya yamanzi.
- Isifuba esiphakathi: I-Francis ne-crossflow turbines.
- Isifuba esiphansi, ukujikeleza okuphezulu (1 kuya ku-10 m): Ama-Kaplan propeller nama-Archimedes screws, ajika ngokucophelela, adlula izicubu futhi alula kakhulu ezinhlanzini.
- Izintambo: izimoto ezikhethekile ezihamba phambili, noma amapompo ajwayelekile ahamba emuva njengezimoto, kusetshenziswa kakhulu ukhetho oluphansi lwemali.
Isici sokushisa yikhanda. Kupayipi, ubude buvela njengesici sokushisa: ibha eyodwa ilingana ne-10.2 m yekhanda. Lokhu kuyisihluthulelo sokusebenzisa amanzi asuka emgodini. Izifunda zigcina amanzi asuka emabhani ambalwa; lapho amanzi esuka emgwaqweni enza i-pressure ephezulu kakhulu ezindlini, ngakho-ke i pressure-reducing valve isusa amanzi angaphezulu njengengcindezi nezingcingo. I-turbine endaweni yale valve ibuyisela. Ubufakazi bokuthi “ivalve emanzi” kufaka phakathi, ama-0.3 metres cubic ngesekondi ngaphesheya kwe-bar engu-3, kuzoba ngu-60 kW okunye okulahlekile.
Akukho ukudla okumahhala emgodini. I-turbine ingathatha kuphela umthwalo ongadingeki ngezansi komfula. Ukubeka enye emgodini odinga wonke umthwalo wayo ushiya imoto ihamba kancane noma yenza amapompo asebenze kanzima, okubiza kakhulu amandla egesi kunaleyo i-turbine eyenza. Izindawo ezifanele zokuxhuma zihlukile: i-gravity mains enesici sokuphazamiseka, ukukhishwa okukhulu kakhulu, nokusebenziseka kahle. Isilinganiso sesiteji somuntu owenza iphrojekthi yayiyimibhoshongo engu-0.6 kuya ku-2.4 m ububanzi, ukushayela okungu-0.9 kuya ku-3.7 m/s kanye nokuphakama kwengcindezi engaphansi kuka-5 psi (0.34 bar) (Lucid Energy, archived).

Isici sokusebenza sivela emfuleni. Imifula ikhula futhi ihla ngohlobo lwesimo sezulu, futhi umqondo kufanele ushiye amanzi adingekayo emfuleni ukuze izinhlanzi zikwazi ukuwela khona nanoma yini enye. I-planti encane yokuhamba komfula ivame ukuphakama ukuze isebenzise umfutho otholakalayo ingxenye enhle yeminyaka; isivinini se-50kW seSettle sisebenza nge-38% yesilinganiso sokusebenza, futhi sivala ngokwaso emaqenjini amnyama ukuvikela amanzi edlula emiphumeleni yenhlanzi.
Izinkomba: eziqondene nombono kanye nezisebenziswayo
Physics. Ugesi ubukhulu bawo bulingana nokuhamba kwezinto ezihambayo kanye nokugwazeka. Umthombo wegadi onelitha ezingu-10 ngesekondi ehla ngamamitha angu-5 unikeza cishe ama-0.3 kW, afinyelela emisebeni nefriji kodwa awukwazi ukufudumeza indlu. I-valve enkulu yamanzi ejwayelekile inikeza amakhilowatts ambalwa. Lokhu kuyisilinganiso esifanele samakhasi ancane: amakilowatts, hhayi amamegawatts.
Izindleko eziqinile. I-20 kW scheme idinga cishe ucwaningo olufanayo, izifundo zemvelo, izinqumo, ukuvimbela izinhlanzi, ukuxhuma kwegrid kanye nemisebenzi yomthetho njenge-500 kW scheme. Lezi zindleko azinciphisi ngobukhulu, ngakho-ke ama schemes ancane kakhulu avame ukuba nentengo ephakeme kakhulu nge-kWh.
Isimo sezulu. Ama-weirs avimbela ukufuduka kwezinhlanzi, futhi ama-turbine angalimaza izinhlanzi. Nakuba ne-ladder yenhlanzi, abasebenza eSettle babike ukuthi ama-salmon ambalwa adlula phezulu komfula futhi bakhathazekile ngezwi elivela ku-screw (Settle Hydro). Izizwe eziningi azidingi ukuqashwa okuphelele kwemvelo kwezinqumo ezincane, okwenze ukuthi izitshalo zibekwe kabi kwezinye izindawo (Izimboni ze-hydro ezincane). Iphrojekthi engcono ishiya amanzi adingekayo emfuleni, idlula izinhlanzi zombili izindlela, futhi ilawulwa.

Ukuphepha kwamanzi. Izinjini ezingaphakathi kwezinsiza kusebenza zamanzi okudlela zithinta amanzi abantu abawadla. Kudingeka ziqinisekiswe ukuthi zingaxhumana nokudla amanzi, azivumelenga ukuba zivule umoya noma izidakamizwa, futhi kufanele zisebenze kahle, ngakho-ke imishini ayizozama ngentambo yayo eyinhloko ngokulula.

Izinhlelo ezikhona, ezilinganiselwe
| Iphrojekthi | Ngaphi | Uhlobo nesayizi | Okusho ukuthi, |
|---|---|---|---|
| Settle Hydro | I-Ribble River, North Yorkshire, England | Isivinini se-Archimedes esifakwe emgodini wemishini, 50 kW | Ukukhishwa kusukela ngoNovemba 2009; cishe ama-MWh angama-165 ngonyaka (38% umthelela wokusebenza); £410,000 aqoqwe ngengxenye yeqembu; abasebenza kulo baveze ukuthi i-salmon ephansi kakhulu futhi bakhathazekile ngesivinini sokushayela (Settle Hydro) |
| I-Torrs Hydro | I-River Goyt, iNew Mills, e-England | Archimedes isivivinyo, 2.4 m ububanzi, kuze 63 kW | I-UK’s first community-owned hydro scheme, handed over in September 2008; £100,000 raised from 200 community members (Torrs Hydro) |
| LucidPipe, i-Portland Water Bureau | i-Portland, Oregon, i-USA | Izinjini ezihamba phambili ngaphakathi kwe-gravity-fed water main | Ifakwe kumapayipi amanzi edolobha futhi yakhiqiza ngokuqala kuka-2015 (Inhlangano yeOregon Energy; Lucid Energy news, archived 2015). Sithole ukuthi akukho rekhodi elishicilelwe lokuphuma kwayo okulinganiselwa ngonyaka, futhi ngo-2022 ikheli lewebhu lomthuthukisi lanikezwa ukuthengwa (ikhasi elihlanganisiwe). |
| Isifundazwe saseNorth Unit | I-Oregon, i-USA | I-canal yokuhlanza amanzi (iNatel Energy) | Enye yezinhlelo zokuphatha i-conduct ezibhalwe yi-Oregon Department of Energy (Oregon Department of Energy) |
| US conduit exemptions | i-United States | Amapayipi nama-canals | 236 project conduits were authorized by the federal regulator by 2013 (Conduit hydroelectricity) |
| I-China’s small hydro | i-China yasendawo yangasese | Ama-45,000 ama-plants ancane | Izinga le-160 TWh ngonyaka ngo-2010, ingxenye enkulu isebenza emigodini engazange ibe ne-grid (Isincane se-hydro) |
Isibonelo esifanele ngalezi zinhlelo sikhona. lapho ikhanda, ukunyakaza kanye nesakhiwo selokhu sikhona, imisebenzi encane ye-hydro isebenza iminyaka eminingana: ama-mill weirs we-industrial revolution akhiqiza ugesi futhi. Uma isitshalo sincane, i-output iyancipha kungakhathaliseki ukuthi i-turbine isebenza kanjani. I-in-pipe hydro ngokukhethekile ithole ukuxhumana okuningi nokucwaswa okuncane; iphysics iyiqiniso, kodwa izindawo ezinhle ziyiqiniso futhi imakethe ihlala ncane.

Imali ekhokhwayo
| Umsuka | Yini | Intengo |
|---|---|---|
| Izindleko ezijwayelekile zokufakelwa kwe-micro hydro | $1,000 to $5,000 nge-kW (Micro hydro) | |
| Ubalo lwethu oluvela kulolu luhlu | 40 kuya ku-60% isilinganiso sokusebenza, iminyaka engu-20 nge-7% engokoqobo, ukunakekelwa kwe-3% yemali engenayo ngonyaka (uhlelo lwe-Fan Wall) | $0.02 to $0.18 nge-kWh |
| Settle Hydro, ukulinganisa kwethu | £410,000 nge-165 MWh ngonyaka, iminyaka engu-20 kuya ku-40 ngo-7% ngempela, ukunakekelwa kwe-3% | ngaphezu kuka-£0.26 kuya ku-£0.31 nge-kWh |
| Isilinganiso sethu | I-rooftop solar esitezi esiphezulu sesakhiwo, imodeli ye-Fan Wall; Lazard 2026 yebhizinisi nendawo yomphakathi | $0.19 nge-kWh; $0.09 to $0.20 |
| Lazard (June 2026) | I-New utility solar / onshore wind | $0.04 to $0.10 / $0.04 to $0.10 nge-kWh |
Izinga libanzi ngoba amasayithi akhona. Indawo engcono kakhulu enesingeniso esikhona ingakwenza ugesi ngesenti ezimbalwa ngayinye ye-kWh, ngaphezu kwelanga lendlu yangasese, futhi iqhubeke nokuyiyenza iminyaka eyishumi nambili. Izinhlelo ezincane zesizwe eziphansi ezinama-heads ezivikela izinhlanzi, ezifana neSettle, zibiza kakhulu nge-kWh kunezitshalo zokukhanya zesimanje ezibekwe esitezi esiphezulu; lezi zinhlelo zivame ukuqinisekiswa ngokuphila okude, ukuhlala endaweni, ukusebenza ebusuku nasebusika, kanye nokuxhasa ama-tariffs. Uma kukhulunywa nge-hydro engaphakathi kwepayipi, umbuzo ulula: Ingabe kukhona ukucindezelwa okuningi okulahleka kwivalve namhlanje? Uma kunjalo, ukubuyisela kungakhokhela; uma akunjalo, akukho okuzobuyiselwa.

lapho ingawina khona, futhi lapho ingakwazi khona
Ingawina:
- Izindlu ezikhona nezitolo zesikole, lapho imisebenzi yomphakathi ikhokhwa khona eminyakeni eyizinkulungwane ezimbili noma ngaphezulu.
- Amathuluzi okugeza ane-gravity mains, ama-reservoir outlets kanye namavalve akhuphula ucindezelo asusa ucindezelo ngaso sonke isikhathi sosuku.
- Izintambo zokuhlanza amanzi, kanye nemisebenzi yokuhlanza amanzi angcolile.
- Izindawo ezingaphansi kwe-grid, lapho i-micro-hydro minigrid ingahlinzeka ngamandla ekuseni nakusihlwa ngentengo ephansi kunale yedizili.
- Ubusuku nesikhathi sobusika endaweni lapho amapaneli elanga akhiqiza khona kancane.
Ingawina:
- Ezweni elincane elinabantu abancane: ngaphandle kwekhanda noma kokuhamba akukho amandla.
- Kumapayipi adinga ukucindezelwa kwawo, lapho i-turbine ihamba khona kuphela nge-energy bill kusuka kumitha owodwa kuya komnye.
- Indawo lapho i-weir entsha izothinta khona izinhlanzi emfuleni obalulekile kubo, ngaphandle kokuthi ukuhlaselwa kuvunyelwe futhi kuboniswe.
- Kusikwele se-pico esingu-grid, lapho izingcindezi eziqinile zincane kakhulu kunezinga lokushisa.

Okusho ukuthi, i-
Iqinisekisiwe: i-equation ye-hydropower; ukuphumelela kwe-turbine; ukuthi amaphrojekthi amancane e-hydro asebenza iminyaka eminingana ngezindleko eziphansi zokusebenza; ukuthi ama-Archimedes screws nama-turbines ajwayelekile asebenza emabhishi amasha; ukuthi umphakathi unelungelo lokuxhasa amaphrojekthi amancane; ukuthi izinhlangano zokuphatha amanzi zisebenza kumasistimu okudla nokuhlanza.
Plausible: ukuthi izisebenzi eziningi ze-water utilities zinesisindo esiningi esigabeni se-valve kanye ne-reservoir outlets ukuze kusebenziseke ama-kilowatts endaweni ngayinye; ukuthi amapompo ajwayelekile asebenza njenge-turbine anganciphisa izindleko zezinsiza kusebenza ezingaphakathi kwepayipi; ukuthi ukwakheka okusha okulungele izinhlanzi kunganciphisa ukulahlekelwa kwezizinda eziphansi.
Izibalo: ama-turbines angaphakathi kwamapayipi endawo yokusakaza ejwayelekile ngaphandle kokuphazamiseka (ugesi kufanele ufike kusuka kwenye indawo); izinkokhelo ezinkulu zezwe ezivela kuma-micro hydro ezindaweni ezinekhanda elincane; ama-turbines omfula “afakwe ngaphakathi” abiza kakhulu ngaphandle kwemisebenzi nemivuzo yomphakathi.
Vula imibuzo yocwaningo
- Imapping surplus pressure. Ingabe kunesikhala esingakanani esisetshenziswa amanethiwekhi amanzi ukucima i-valve namuhla, indawo ngayinye ngendawo, nokuthi ingahlala kanjani isikhathi eside ngosuku nonyaka?
- Control. Izinjini ezigcina umfutho ophansi ngokuqinile njengevalve abafaka, ngisho nalapho inguquko yezidingo ishintsha.
- Inhlanzi. Yiziphi izimo ze-turbine nezigcini ezivumela inhlanzi ukuthi idlule ngezindlela ezimbili ngokudlwengula okuphansi, okulinganiselwe, hhayi okucatshangelwa?
- Izindleko. Izinqumo ezincane ezijwayelekile ezinemisebenzi eminingi yomphakathi, kanye nezimvume ezilula zezindawo ezikhona ezinamahhashi.
- Isifutho kanye ne-power. Imifula namapayipi amanzi ahlala ekhona futhi njengezizinda zesifutho se-heat pumps; ingakwenza yini i-schema eyodwa?

Yini edingekayo imodeli yokusebenza
Imibono encane ye-hydro iyinye yezilula kakhulu ukuhlola ngokucophelela, ngoba amanzi, amapayipi namamitha yizinto ezijwayelekile. Izindleko ezingezansi yizinqumo zethu ezincane.
| Isigaba | Umsebenzi | Iqiniso | Izindleko ezincane | Isikhathi |
|---|---|---|---|---|
| 1. I-bench rig | I-loop yepompo noma i-tank engezansi enenani elilinganiselwe lokuhamba (imitha yokuhamba) kanye nocindezelo (ama-gauge ngaphambi namuva), isivinini esiqhuba umthamo webhange ngemitha yokusebenza ebhalisiwe | Ukusebenza kahle kokuhamba nokuhlanganiswa | $5k to $30k | 1 kuya ku-3 |
| 2. Ukuhlolwa kwesayithi | Iyunithi engu-1 kuya ku-20 kW esuka emfuleni, emibhoshongo yezolimo noma ivalve yokusetshenziswa kwempahla, enezikhuselo zokuphepha kwamanzi lapho kudingeka khona, ukuqoqwa kwezihlahla zesikhathi esifanayo | I-output eqondile ngokuhamba kokuguqulwa, izikhukhula, ukunakekelwa | $20k to $150k | 6 kuya ku-12 |
| 3. I-Utility noma iqembu elihamba phambili | Ukufakwa okuvunyelwe ngokuxhumana kwe-grid, ukuqapha izinhlanzi noma isitifiketi se-water-drinking njengoba kudingeka | Izindleko zonyaka ezikhokhwa ngebhange, izinqumo, | $100k to $1 million | 1 kuya ku-2 |
Isigaba 1 sitholakala esigabeni sesikole noma isikhala sokwenza. Lokhu kukhombisa ukuthi ibhola lidinga ubufakazi obuthile: isivinini, ukujikeleza okulinganiselwe, ukugwazwa okulinganiselwe kanye nemitha ebonisa amandla ayo.
Sifuna
- Injiniyela be-Hydraulic ne-hydropower ukubikezela indawo nokukhethwa kwe-turbine.
- Abanjiniyela bezisebenzi ze-Water abayazi lapho ucindezelo luphansi khona nokuthi amanethiwekhi asebenza kanjani ngosuku.
- Ababiyoloji bezinhlanzi ukudweba nokubhekana nesimo sezinhlanzi.
- Abanjiniyela be-electrical ama-generator amancane, ukuxhuma kwegrid kanye ne-minigrids esiqhingini.
- Abanjiniyela abaphilayo izingeniso, ama-weirs namascreens.
- Iqembu le-energy kanye nabanikazi bendawo abane-weirs, ama-mill leats noma amapayipi ebhizinisi.
- Izisebenzi ezikhethekile zokuqinisekiswa kwamanzi okuphuza nganoma yini ngaphakathi kwe-potable main.

Unemibono engcono?
Abanye amalungu e-Foundation bangaba nezingxoxo nabantu abakwazi ukulalela isinqumo. Ukuthola isinqumo, isifiso sidinga imisebenzi, imodeli yokuphila engokoqobo ekhiqiza amandla, nesipiliyoni sayo esilinganiselwe kuthuluzi, hhayi esiqinisekisiwe: i-turbine kwi-test rig enemitha yokujikeleza, amagagasi ocindezelo nama-meter ashicilelwe amandla abiza kakhulu kunanoma iyiphi incazelo. Imibono yephepha ivunyelwe: uma uphysics namanombolo aqinile, singazishicilela lapha kwiwebhusayithi. Kodwa ukuqoqa imali engenayo ngaphandle kwemodeli esebenza kahle kunzima kakhulu, futhi akukho okuzobe kungenxa yokuhlinzekwa ngemali, ukubuyiswa noma ukungeniswa.
Thumela imibono yakho nge ifomu lokunikela, ukhetha iGreen Initiative. Sitshele ukuthi isebenza kanjani, umphumela olinganiselwe noma olindelekile, imali encane ngayinye ye-kWh, kanye nokuhlolwa okuphansi kakhulu okuzokwazi ukukhombisa ukuthi kuyiphutha. Ikhasi izinhlelo zokukhishwa kwegesi liqhathaniswa neminye imiqondo emihlanu.
Amasu
- I-hydroelectricity, Wikipedia: inzalo ye-elektrikhi yezwe kanye nempumelelo ye-turbine.
- I-hydro encane, i-Wikipedia, ukudweba ku-UNIDO’s World Small Hydropower Development Report 2022.
- I-Micro hydro, i-Wikipedia: izihlobo zobukhulu, ukusebenza kahle kanye nezindleko ezifakwe.
- I-hydroelectricity yokudlulisa, Wikipedia.
- Imithetho Yokusebenza Kwesimiso Se-Hydropower ka-2013, i-Wikipedia; umbhalo ku-congress.gov.
- Settle Hydro and Torrs Hydro, Wikipedia.
- ISebe le-Oregon Energy. I-hydropower eOregon, kufaka phakathi izinhlelo zesixhumi esincane ePortland naseNorth Unit Irrigation District.
- Ugesi ocacile. Izinhlelo ezi targetwe (igcinwe ngo-2021) kanye no lucidenergy.com (igcinwe ngo-2022).
- Ukuhamba-kwemifula kwe-hydroelectricity, Wikipedia: ukunyakaza nokuthinta indawo.
- I-Ofgem (2023). Inani elijwayelekile lokukhishwa kwegesi: 2,700 kWh ye-electricity ngonyaka kumsebenzisi ophakathi.
- Lazard (Juni 2026). Izindleko eziphezulu ze-Energy+, inguqulo engu-19.
- Local Solar System Isizinda. I-Fan Wall: imodeli evulekile nebanga, uphahla lwelanga nge- $ 0.19 nge-kWh.
- Isivinini somoya, Wikipedia: ukuhluka okujwayelekile kwezinkophe kohlobo ngalunye lwesivinini somoya, kusuka ezinyaweni zamanzi (0.2 kuya ku-4 m) kuya ezinyaweni zePelton (80 kuya ku-1,600 m).