Madzi amadzimadzi ndi madzi am'madzi
Mphamvu ya madzi yoyenda pansi ndi mphamvu ya makina oyamba omwe alipo. Turbine yaying'ono m'mphepete mwa nyanja, mtsinje kapena madzi amadzi amapanga maola ndi usiku kwa zaka zambiri. Kupeza ndichakuti malo ambiri amakhala ndi madzi pang'onopang'ono kuposa momwe anthu amayembekezera, ndipo imodzi mwa njirazi ikukuwuzani kuti pali bwanji.
Ian S, via geograph.org.uk and Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
Pamene madzi a m’nyanja amayenda, mafunde onse amapita ku nyanja. Madera ambiri a ku China ndi ku India ali ndi magombe. Hydropower ndi yoyamba kwambiri yowonjezereka yamagetsi padziko lapansi, pafupifupi 15% yamagetsi a padziko lonse lapansi mu 2023, makamaka kuchokera ku ma dams akuluakulu (Mafuta a m’madzi). Izi tsamba ndi za m’mbali ina ya scale: turbines a kilowatts angapo kuti megawatts angapo mu ma streams, okalamba mill weirs, madzi ozizira, ndi zitsulo zomwe zimabweretsa madzi odyera kwa mizinda.
Monga patsamba lathu la Fan Wall research page, tiyamba ndi physics, kenako tiwone zomwe zimachitika mwamsanga komanso zomwe zimawononga poyerekezera ndi ma benchmark athu, paneli ya dzuwa yokhala ndi $ 0.19 pa kWh. Chilankhulo chofupi: ** chinyezi chazing’ono chimatsimikiziridwa, chimakhala ndi moyo wautali komanso chimagwira ntchito usiku, ndipo malo abwino amatha kulimbana ndi dzuwa la rooftop mofulumira. Koma mphamvu ndi nthawi yokhayo yotuluka, ambiri mwa ma streams ndi ma pipes amapatsanso pafupifupi kilowatts ochepa, ndipo ndalama zosasinthika za zilolezo, ntchito zachikhalidwe komanso kuteteza nyama zimawononga ma scheme ang’onoang’ono ambiri. In-pipe hydro imatanthauza kuti kutentha kwamadzi kumatha kuwonongedwa mosasamala kanthu. **
Chiyani
“Mitundu yazing’ono yamadzi” imaphatikizapo mitundu yosiyanasiyana ya makina, omwe amagawidwa molingana ndi kukula kwake: maluwa mpaka pafupifupi 10 MW, mini pansi pa 1 MW kapena 500 kW malinga ndi dziko, micro pansi pa 100 kW ndi pico pansi pa 5 mpaka 10 kW (Maluwa azing’ono a madzi; Micro hydro). Zina zonsezi ndi run-of-river: m’malo mwa malo osungira madzi, chitseko chotsika chimasintha gawo la mtsinje pogwiritsa ntchito turbine ndipo chimabwerera kudzera m’madzi.

In-pipe kapena conduct hydro imayika ma turbines m’masamba amadzi omwe alipo kale: madzi oyenda pansi kuchokera ku nyanja, ma valves omwe amachepetsa kutentha pambuyo poti madzi afika kumalo, ma canals othira madzi ndi zinyalala, komanso zotuluka za ntchito zochiritsa. Sichingakhale chomera chatsopano komanso sichidzakhala ndi mtsinje wopita kunyanja, chifukwa chake United States idachotsa mabizinesi amadzi opitilira 5 MW kuchokera ku lisensi ya federal mu 2013.
Momwe zimagwira ntchito
The one equation. Hydro turbine imasintha mphamvu yamadzi otsika kukhala magetsi. Kuwala ndi P = ρ × g × Q × H × η, pamene ρ ndi density wa madzi (1,000 kg pa mita imodzi ya masentimita), g ndi kupweteka (9.81 m / s²), Q mtsinje m’mita ya masentimita awiri, H m’chiuno, kapena m’chipinda chomwe madzi amatuluka, mu mita, ndi η kudalirika kwa turbine, generator ndi pipework limodzi. Kutanthauza kuti: kapena 9.81 kW zimachokera pa mita imodzi ya madzi yomwe imagwa mphindi imodzi. Ma turbines akuluakulu amasintha pafupifupi 90% ya iwo; otsika kwambiri nthawi zambiri amakhala 50 mpaka 85% (Micro hydro).

Kuyendetsa ndi kutuluka kwa malo ogulitsa. Mtsinje wa m’mapiri ndi 100 m kugwa akhoza kupereka mphamvu yofanana monga mtsinje wotsika ndi mamiliyoni opitilira 1 m mtsinje. The turbine amatsatira malo:
- Mphamvu yayikulu, kutuluka kwakukulu (madera a makilomita makumi asanu): Magalimoto a Pelton ndi Turgo, osokonezedwa ndi madzi.
- M’mphepete mwa m’mphepete: Francis ndi ma turbines a crossflow.
- Mtima wotsika, kutuluka kwakukulu (1 mpaka 10 m): Kaplan propellers ndi Archimedes screws, omwe amasintha pang’onopang’ono, amapita kumalo owonongeka komanso amakhala othandiza kwambiri pamadzi.
- M’mapepala: ma turbines apamwamba a in-line, kapena ma pumps ovomerezeka amayenda mozungulira monga ma turbines, njira yotsika mtengo yomwe imagwiritsa ntchito kwambiri.
Tsika ndi mutu. M’mapepala, kukula kumawonekera ngati kukana: bar imodzi imakhala pafupifupi 10.2 m ya mutu. Izi ndi zofunikira pakupanga madzi otentha. Mizinda imasunga madzi ofunikira pa ma bars angapo; pomwe m’mphepete mwa nyanja yamadzi, kukana kwa madzi kumatha kukhala kopitilira muyeso kwa nyumba, chifukwa chake valvu yochepetsa kukana imachotsa zowonjezerazo ngati kutentha ndi fumbi. M’malo mwake, mpweya wochokera ku turbine umapita ku valve kuti ubwezeretse mphamvu. M’malo mwake, “valve mu madzi ofunikira” chitsanzo cha wofotokozera, 0.3 cubic mamita pa mphindi kudzera 3 bar, ndi pafupifupi 60 kW kuti sichidzatha.
Silibe chakudya cham’mawa chaulere mu chitoliro. Turbine ingagwiritse ntchito kukana komwe sikufunikira pansi pa madzi. Kuyika m’mphepete mwa chitoliro chomwe chimafunikira kukana kwake kokha kumatha kuwononga makasitomala kapena kumapangitsa kuti ma pumps azigwira ntchito mosasamala, zomwe zimawononga ndalama zambiri zamagetsi kuposa momwe turbine imapangira. Masamba abwino a pampu ndi osiyana: ma mains a gravity ndi kuwonjezeka kwa kutentha, kuchuluka kwakukulu komanso kugwiritsa ntchito kokhazikika. Malinga ndi zofunikira za m’modzi mwa opanga masamba, zidali ndi ma pipes a 0.6 mpaka 2.4 m m’lifupi, kuthamanga kwa 0.9 mpaka 3.7 m / s komanso kupitilira 5 psi (0.34 bar) kwa kutentha kowonjezerapo (Lucid Energy, yosindikizidwa).

Factor ya mphamvu imachokera ku mtsinje. Mtsinje umakwera ndi kugwa ndi nthawi, ndipo schema iyenera kuchotsa madzi okwanira m’mtsinje kwa nyama ndi zonse zina. A ochepa run-of-mtsinje wopanga ndi nthawi zambiri kukula kuti agwiritse ntchito kutuluka zopezeka kwa gawo labwino la chaka; Settle’s 50 kW screw runs at a 38% capacity factor, and shuts itself down in dry spells to keep water flowing through its fish pass.
Malamulo: theori ndi ntchito
Physics. The mphamvu ndi yokha ngati lalikulu monga kutuluka nthawi ya drop. Mtsinje wa m’munda ndi 10 malitha pa ola limodzi kugwa 5 m amapatsa pafupifupi 0.3 kW, zokwanira kwa mabowo ndi chipinda chozizira koma sichokwanira kuti nyumba ikhale yotentha. A typical madzi waukulu valve amapatsa decades a kilowatts. Izi ndi mfundo yolungama ya masamba ambiri aang’ono: kilowatts, si megawatts.
Zofunikira zosasinthika. Mgwirizano wa 20kW umafuna pafupifupi maphunziro ofanana, kuphunzira zachilengedwe, zilolezo, kuteteza nyama, kulumikizana ndi gridi komanso ntchito yalamulo monga mgwirizano wa 500kW. Izi ndalama sikuti kugwa ndi kukula, kotero ochepa schemes nthawi zambiri ndi mtengo kwambiri pa kWh.
Environment. Weirs block fish migration, ndi turbines angakhudze nyama. Ngakhale ndi mzere wamadzi, ogwira ntchito ku Settle adanena kuti salmon yaying’ono imapita kumayambiriro kwa madzi ndipo amakayikira kelele kuchokera pa screw (Settle Hydro). Mabungwe ambiri a m’mayikowa safunikira kuyendera bwino zachilengedwe kwa maphunziro ang’onoang’ono, zomwe zikutanthauza kuti palinso malo otsika kwambiri m’madera ena (Malo ochepa a madzi). M’mphepete mwa nyanjayi pali mapiri ambiri, ndipo m’mphepete mwake kuli mitsinje yambiri yoyendayenda.

Kuteteza madzi. Ma turbines m’madzi otentha amakhudza madzi omwe anthu amawadya. Ziyenera kukhala zovomerezeka kuti zigwirizane ndi madzi otentha, sizingalole kuti zikhale ndi mpweya kapena zinthu zowononga, ndipo ziyenera kulephera motetezeka, kotero kuti ntchitoyi isamayesere ndi ma mains ake mosasamala.

Maprojekti a Real, owerengedwa
| Project | Kumene | Chigawo ndi kukula | Zimene zinamveka kapena kudziwitsidwa |
|---|---|---|---|
| Kukhazikitsa Hydro | Mtsinje wa Ribble, North Yorkshire, England | Archimedes screw pa msewu wa miyala, 50 kW | Kutulutsa kuyambira Novembala 2009; pafupifupi 165 MWh chaka chilichonse (38% ya mphamvu); £ 410,000 yowonjezeredwa ndi ndalama za anthu; ogwira ntchito akudziwitsa kuti salmon amatsika kwambiri ndipo amakayikira kutuluka kwa mafunde (Settle Hydro) |
| Torrs Hydro | Mtsinje wa Goyt, New Mills, England | Archimedes screw, 2.4 m kuzungulira, mpaka 63 kW | Mgwirizano waukulu woyamba wa hydro ku UK, womwe udaperekedwa mu Seputembara 2008; £100,000 adasonkhanitsidwa kuchokera kwa anthu 200 a m’banja (Torrs Hydro) |
| LucidPipe, Portland Water Bureau | Portland, Oregon, United States | In-line turbines m’makutu akuluakulu amadzi otentha | Kukhazikitsa m’mapepala a madzi a mzindawu ndi kuyambitsa kuyambira 2015 (Oregon Department of Energy; Lucid Energy news, archived 2015).Tidapeza kuti palibe zolemba za chaka cha chaka chowerengera, ndipo mu 2022 tsamba la webusayiti la wopanga linali loperekedwa kwa malonda (archived page). |
| Chigawo cha Nkhosa za Mkaka | Madera a ku Oregon, United States | Kutulutsa madzi pa kanal ya kudyetsa (Natel Energy) | Mmodzi wa ntchito yoyendetsa magalimoto a m’mapiri omwe ali ndi Oregon Department of Energy (Oregon Department of Energy) |
| Kuletsa kutumiza kwa US | United States ya America | Mapepala ndi ma canals | 236 zomangamanga yoyendetsa galimoto zinaloledwa ndi woyang’anira wadziko lonse mu 2013 (Conduit hydroelectricity) |
| Mapiri a m’mapiri | China ya m’madera akutali | Malinga ndi 45,000 masamba aang’ono | Pafupifupi 160 TWh chaka chilichonse mpaka 2010, ambiri mwa iwo akuyendetsa mabanja omwe sanali ndi gridi (Small hydro) |
Mfundo kuchokera ku maphunzirowa ndi yogwirizana. Pameneko kumene kuli madzi, kutuluka kwa madzi ndi chitetezo cha madzi, ma hydropowers aang’ono amagwira ntchito zaka zambiri: Ma hydraulic dams ochokera m’nthawi ya chitukuko cha zida zamagetsi amapanganso mphamvu. Ngati magetsi a m’madzi ndi otsika, mphamvu ya mphepo imakhala yochepa kwambiri. Mafuta a m’mapepala ndi otchuka kwambiri ndipo pali zowerengera zochepa zomwe zatulutsidwa; physics ndi yolimba, koma malo abwino ndi osiyana ndipo malonda ali pang’ono.

Kodi imawononga
| Choyamba | Chiyani | Mtengo |
|---|---|---|
| Micro hydro, mtengo wodziwika bwino woyikidwa | $1,000 to $5,000 pa kW (Micro hydro) | |
| Kuwerengetsa wathu kuchokera kuti m’madera | 40 mpaka 60% mphamvu factor, 20 zaka pa 7% weniweni, kukonza 3% ya ndalama chaka (mwa njira Fan Wall) | $0.02 to $0.18 pa kWh |
| Settle Hydro, kafukufuku wathu | £ 410,000 kwa 165 MWh chaka chilichonse, 20 mpaka 40 zaka pa 7% yachibadwa, 3% yosamalira | za £0.26 mpaka £0.31 pa kWh |
| Mtengo wathu | Solar Rooftop pa nyumba, Fan Wall model; Lazard 2026 yogulitsa ndi yachuma | $0.19 pa kWh; $0.09 to $0.20 |
| Lazard (June 2026) | New utility solar / onshore wind | $0.04 to $0.10 / $0.04 to $0.10 pa kWh |
Mtunduwu ndi wosiyanasiyana chifukwa masamba ndi. Malo abwino a high-head ndi kulowa komwe kulipo kungapangitse mphamvu yamagetsi kwa masenti angapo pa kWh, pansi pa dzuwa la rooftop, ndipo lizichita zaka makumi asanu ndi limodzi. Mgwirizano wa mabungwe azing’ono otsika ndi kuteteza bwino kwa nyama, monga Settle, amawononga ndalama zambiri pa kWh kuposa magetsi a dzuwa a rooftop potengera zolinga zathu; zisankho izi zimatsimikiziridwa ndi moyo wautali, kusunga nyumba, kutulutsa usiku komanso nthawi ya chilimwe, komanso kuthandizira mtengo. Kwa in-pipe hydro funso ndi lolimba: kodi pali kuwonjezeka kwa kutentha komwe kumawonongedwa m’valvu lero? Ngati ndi choncho, kuchira izo angagwiritsidwe ntchito; ngati sichoncho, palibe chobwezeretsa.

Kuti angapeze, ndipo pamene sangathe
Itha kupambana:
- Mawebusayiti a mawebusayiti ndi mawebusayiti, komwe ntchito zachikhalidwe zidalipira zaka makumi awiri kapena ziwiri zapitazo.
- Mafuta a madzi ndi ma mains a gravity, malo osungira madzi ndi mabafa ochepetsa kutentha omwe amachotsa kutentha nthawi iliyonse ya tsiku.
- Ma canals opatsa madzi ndi madontho, komanso zotulutsa za ntchito zochotsa madzi.
- Off-grid mapiri a midzi, kumene micro-hydro minigrid angapereke mphamvu tsiku ndi usiku pa mtengo wotsika kuposa diesel.
- Nthawi ndi mphamvu yanyengo m’madera omwe mapaneli a dzuwa amapanga pang’ono.
Ina siyingathe kupambana:
- M’dziko lopanda madzi ndi ma streams ochepa: popanda m’mphepete kapena kutuluka, palibe mphamvu.
- M’mapepala omwe amafunikira kukana kwawo, komwe turbine imayendetsa ndalama zamagetsi kuchokera pa mita imodzi kupita ku ina.
- Pamene chingwe chatsopano chingakhudze nyama m’mlengalenga chomwe chimakhudza iwo, ngati sichingathe kupewa ndi kusonyeza ngozi.
- Pa pico scale pa grid, komwe ndalama zokhazikika zimawononga mphamvu.

Chiyani chimatsimikiziridwa, chotheka ndi chofufuza
Proven: hydropower equation; efficiencies turbine; kuti ma schemes azing’ono a hydro amagwira ntchito kwa zaka zingapo ndi ndalama zochepa zoyendetsa; kuti Archimedes screws ndi ma turbines otchuka amagwira ntchito pa Weirs oyambirira; kuti kugulitsa kwa anthu angathandizire ma schemes ang’onoang’ono; kuti ma project a conduct amagwira ntchito m’madzi ndi ma system a madzi.
Plausible: kuti ambiri madzi ntchito ali ndi kukwanira zowonjezera kukana pa valves ndi mpweya chitoliro zitseko kwa ntchito kilowatts pamalo onse; kuti standard mabomba kuyenda monga turbines angachepetse mtengo wa in-pipe schemes; kuti zatsopano nsomba-friendly zojambula zingachepetse kuwononga pa malo pansi-m’manja.
Speculative: in-pipe turbines mu ma pipes osiyanasiyana osafunikira kuwonjezera kutentha (enjinyo iyenera kukhala yochokera kudera lina); maphunziro akuluakulu adziko lonse lapansi kuchokera ku micro hydro m’mayiko omwe ali ndi thupi laling’ono; “plug-in” yayikulu kwambiri yamadzimadzi popanda ntchito zosadziwika zachikhalidwe ndi zilolezo.
Otsegula mafunso a kafukufuku
- Kulemba maziko a kuwonjezera pa kutentha. Kodi pali mphamvu zingati zomwe zida zamadzi zimawononga m’ma valves lero, malo ndi malo, ndipo bwanji ndizokhazikika tsiku ndi tsiku ndi chaka?
- Control. Turbines kuti azikhala pansi pamadzi kukana monga mwamphamvu ngati valve iwo amasintha, ngakhale monga kufunika kusintha.
- Fish. Kodi ma turbine ndi mazenera amalola kuti nyama zipite mozungulira ndi kupweteka kotsika, koyenera, osayembekezereka?
- Cost. Standardized ochepa schemes ndi zochepa zoyenera ntchito zachikhalidwe, ndi zothandiza zilolezo kwa masamba amene kale ali Weirs.
- Kutentha komanso mphamvu. Mtsinje ndi madzi mains ndinso stable kutentha zigawo za kutentha mabomba; angachite imodzi scheme onse?

Kodi ntchito prototype angafune
M’malo mwake, mfundo yazing’ono yamadzi ndi imodzi mwazovuta kwambiri kuyesedwa mosasamala kanthu, chifukwa madzi, ma pipes ndi ma mita ndi zinthu za tsiku ndi tsiku. Mtengo pansipa ndi zowerengera zathu.
| Mtundu | Ntchito | Zimenezi zikusonyeza | Mtengo wozungulira | Nthawi |
|---|---|---|---|---|
| 1. Bench rig | Mafuta amadzimadzi kapena tanki ya header ndi kutuluka kochuluka (mtengo wa m’mphepete) ndi kutulutsa (ma gauges pambuyo pake), turbine yoyendetsa banki yonyamula pogwiritsa ntchito mita yamagetsi yolembetsedwa | Kugwira ntchito motsutsana ndi kutuluka ndi mutu | $5k to $30k | 1 mpaka 3 miyezi |
| 2. Real site kuyesa | Chigawo cha 1 mpaka 20 kW pa mtsinje, chingwe cha fakitale kapena kutuluka kwa valve ya utility, ndi zoteteza za madzi komwe kumafunikira, kulowa kwa nthawi yoyenera | Real output kuposa kusintha mtsinje, zinyalala, kukonza | $20k to $150k | 6 mpaka 12 miyezi |
| 3. Utility kapena kugwirizana pilot | Kukhazikitsa kwa chilolezo ndi kulumikizana kwa gridi, kuyang’anira nyama kapena kuvomerezedwa kwa madzi ogwiritsira ntchito monga momwe zilili zofunikira | Bankable chaka chilichonse mphamvu, zilolezo, ndalama | $100k to $1 miliyoni | 1 mpaka 2 zaka |
Mlingo 1 ndi m’mphepete mwa sukulu kapena malo opanga. Ndichonso umboni woyenera wazomwe ziyenera kuchitika: turbine, mtunda wowerengedwa, kugwa kowerengedwa ndi mita yosonyeza mphamvu yomwe idapangidwa.
Tikufunikira
- Hydraulic ndi hydropower injiniya kwa site yofufuza ndi kusankhidwa turbine.
- Ma injini a madzi omwe amadziwa komwe kuchepetsa kupweteka ndi momwe ma netiweki amakhalira tsiku lonse.
- Biologists za ziweto zopanga ndi kuwongolera maulendo a nyama.
- Electrical engineers kwa ma generators ang’onoang’ono, kulumikizana ndi gridi ndi minigrids opanda madzi.
- Civil injiniya kwa ma intake, ma weir ndi mazenera.
- Mabungwe a mphamvu za anthu ndi ogulitsa malo omwe ali ndi ma weir, mill leats kapena mafakitale.
- Ochita kafukufuku wa madzi otentha amapereka chidziwitso chabwino kwambiri pazinthu zonse zakumwa.

Ali ndi nzeru yabwino?
Ena mwa ogwira ntchito a Foundation angafune kulankhulana ndi anthu amene angamvetse bwino. Kuti ayambe, cholinga chiyenera kukhala ndi ntchito, mtundu wamoyo wogwira ntchito womwe umapanga mphamvu, ndi kutulutsa kwake kumawerengedwa pa zida, osavomerezeka: turbine pa tebulo loyeserera ndi mita yamadzi, ma gauges a kutentha ndi mita yolembetsedwa ndi mphamvu zambiri kuposa zomangamanga. Zimalimbikitsanso maganizo a patsamba: ngati physics ndi zigawozo ndi zolimba, titha kuzifalitsa pano patsamba lino. Koma kuwonjezera ndalama popanda ntchito model ndi zovuta kwambiri, ndipo palibe apa ndi lonjezo la ndalama, zobwezera kapena ma introductions.
Kutumiza mfundo yanu kudzera kuchita nawo, posankha Green Initiative. Tiuzeni kuchuluka kwa madzi ndi kuyendetsa komwe kumagwira ntchito, chitetezo chomwe mwamva kapena mukuyembekezera, mtengo wozungulira pa kWh, komanso kuyesa kotsika mtengo komwe kungatsimikizire kuti sichoncho. The Mafuta ndi mafuta ochokera kuzinthu imayerekezera ma hydro aang’ono ndi ziganizo zinayi.
Zolemba
- Hydroelectricity, Wikipedia: gawo lamagetsi adziko lonse lapansi ndi kuthekera kwa turbine.
- Small hydro, Wikipedia, kutengera UNIDO’s World Small Hydropower Development Report 2022.
- Micro hydro, Wikipedia: zigawo zazikulu, efficiencies ndi ndalama zoyikidwa.
- Conduit hydroelectricity, Wikipedia.
- Chilamulo cha 2013 cha Kugwiritsa Ntchito Mphamvu ya Mtsinje, Wikipedia; malemba pa congress.gov.
- Settle Hydro ndi Torrs Hydro, Wikipedia.
- Kuchokera ku Oregon Department of Energy. Hydropower mu Oregon, kuphatikizapo mabizinesi a conduct ku Portland ndi North Unit Irrigation District.
- Lucid mphamvu. Target projects (archived 2021) and lucidenergy.com (archived 2022).
- Kuyenda kwa madzi amadzi, Wikipedia: nthawi yachilimwe ndi zotsatira zachilengedwe.
- Ofgem (2023). Makhalidwe amtundu wamagetsi: 2,700 kWh yamagetsi chaka chilichonse kwa wogwiritsa ntchito wam’mimba.
- Lazard (June 2026). Kukula kwa mtengo wa mphamvu +, mtundu 19.
- Local Solar System Foundation. The Fan Wall: otsegulira chitsanzo ndi benchmark, rooftop dzuwa pa $ 0.19 kwa kWh.
- Turbine yamadzi, Wikipedia: mitundu yosiyanasiyana yama heads kwa mtundu uliwonse wa turbine, kuchokera ku ma wheels a madzi (0.2 mpaka 4 m) kupita ku ma wheels a Pelton (80 mpaka 1,600 m).